24675

Z. Pierścień przyjmuje następującą definicję strategii: Strategia przedsiębiorstwa to ekipa skoordynowanych, dostosowanych do sytuacji firmy i otoczenia, sposobów osiągnięcia celów tego przedsiębiorstwa. Interpretując tę definicję jest dozwolone ogłosić, iż sposób jest zbiorem określonych zasad zarządzania stosowanych przez menadżerów firmy, które są stałe w pewnym okresie i prowadzą do osiągnięcia celu. Zasady te uwzględniają zarówno zasoby firmy kiedy i reakcje otoczenia.

W strategii konkurencji chodzi o to, aby się nobilitować. Oznacza niewiasta spontaniczny priorytet odmiennego zbioru czynności, żeby dawać szczególnej mieszanki wartości. Konkurencje strategiczną jest dozwolone tyczyć się w charakterze sprawa sądowa obmyślania nowych pozycji, odciągających klientów od obecnie istniejących pozycji bądź ciągnąć na ustalony giełda nowych klientów.

Istnieją trzy potencjalne skuteczne strategie, za pomocą których jest dozwolone dochrapać się wyniki lepsze od innych firm w danym sektorze. Są to:

• Wiodąca stanowisko wobec względem kosztów całkowitych;
• Zróżnicowanie;
• Koncentracja.

Niekiedy interes potrafi efektywnie używać więcej aniżeli jedną z tych strategii, mimo iż z rzadka podczas gdy jest to możliwe. Skuteczne zastosowanie którejkolwiek z tych strategii tak bywa wymaga całkowitego zaangażowania się i przyjęcia wspomagających rozwiązań organizacyjnych, które ulegną rozproszeniu, jeżeli istnieje więcej aniżeli jeden ważki intencja. Podstawowe rodzaje strategii są sposobami osiągania lepszych wyników od tych, które osiągają konkurenci w sektorze.

Spis treści

• 1 Wiodąca stanowisko poniżej względem kosztów całkowitych
  • 1.1 Ryzyko
• 2 Zróżnicowanie
  • 2.1 Ryzyko
• 3 Koncentracja
  • 3.1 Ryzyko

//

Wiodąca ranga przy względem kosztów całkowitych

Strategia ta polega na zdobyciu wiodącej pozycji w sektorze poniżej względem kosztów całkowitych za pomocą zbioru funkcjonalnych zasad postępowania. Wymaga agresywnego inwestowania w urządzenia produkcyjne na efektywną skalę, energicznego dążenia do obniżania kosztów na skroś zdobywanie doświadczenia, ścisłą kontrolę kosztów bezpośrednich i ogólnych, unikanie klientów o marginalnym znaczeniu, unikanie kosztów w takich dziedzinach, gdy B+R, obsługa posprzedażna, ekipa sprzedawców, reklama itd. Motywem przewodnim całej strategii staje się nikczemny wartość wytwarzania w porównaniu z konkurentami, bądź co bądź nie wolno czniać jakości, poziomu obsługi i innych zagadnień. Jednostka strategii minimalnych kosztów wymaga kultury organizacyjnej minimalizującej koszty (spartańskie biura, ograniczone osprzęt niezależnie od płacowe, impresja potrzeby oszczędności itd.), braku tolerancji na rzecz jakichkolwiek strat, ciągłej kontroli kosztów, nowoczesnych technologii, rygorystycznie przestrzeganych kryteriów alokacji zasobów, kontroli ponad czynnikami kosztów (ekonomią skali, wykorzystaniem mocy, zakresem asortymentowym, funkcjonowaniem łańcucha wartości).

Utrzymanie pozycji niskich kosztów przynosi firmie wyższe od przeciętnych zyski, pomimo obecności mocnych sił konkurencyjnych. Kosztowa ranga zapewnia firmie ochronę nim rywalizacją ze okolica konkurentów – niższe koszty oznaczają, iż będzie białogłowa dostawać się zyski co więcej wówczas, podczas gdy konkurenci utracą swoje w wyniku rywalizacji. Ranga niskich kosztów broni firmę zanim potężnymi nabywcami, którzy mogą żerować swoją siłę tylko do obniżania ceny do poziomu, którą oferuje następujący wobec względem sprawności miłośnik. Bezwstydny cena stanowi obronę przedtem potężnymi dostawcami, jako że zapewnia większą uniwersalność w sąsiedztwie podwyższaniu kosztów nakładów. Czynniki prowadzące do pozycji niskich kosztów przeważnie stwarzają ponadto poważne bariery wejścia poniżej względem ekonomii skali azali przewagi cenowej. Zresztą, stanowisko niskich kosztów zwykle stawia firmę w korzystnej sytuacji, chyba że chodzi o substytuty, w porównaniu z jej konkurentami w sektorze. Owszem w takim przypadku ranga niskich kosztów chroni firmę poprzednio wszystkimi pięcioma siłami konkurencyjnymi, bowiem przetargi prowadzone przez nabywców mogą obniżać zyski przed chwilą do momentu, jak znikną zyski kolejnego najsprawniejszego konkurenta, w charakterze iż naciski konkurencji najsampierw dadzą się we znaki mniej sprawnym konkurentom.

Osiągnięcie pozycji niskich kosztów całkowitych często wymaga wysokiego względnego udziału w rynku bądź innych rodzajów przewagi, na przypadek korzystnego dostępu do źródeł surowców. Przypadkiem również zrobić koniecznym zaprojektowania wyrobów właśnie, by uprościć sprawa sądowa ich wytwarzania, rozszerzenia asortymentu pokrewnych wyrobów w celu rozłożenia kosztów i obsłużenia wszystkich głównych grup nabywców na rzecz zwiększenia wolumenu sprzedaży. Z kolei inicjacja strategii niskich kosztów być może zrobić koniecznym poważnych bezpośrednich nakładów inwestycyjnych na urządzenia odpowiadające najnowszej technice, agresywnego ustalania cen i uwzględniania strat związanych z rozbudową udziału w rynku. Potężny współpraca w rynku być może z kolei dopuścić na oszczędności obok zaopatrzeniu, coraz z większym natężeniem obniżające koszty. Kiedy się osiągnie wiodącą pozycję niskich kosztów, zapewniającą wysokie zyski, to jest dozwolone je ulokować w nowe urządzenia i nowoczesne sprzęt na rzecz utrzymania tej pozycji. Taka reinwestycja prawdopodobnie być wstępnym warunkiem utrzymania pozycji niskich kosztów.

Strategia wiodącej pozycji poniżej względem kosztów całkowitych ma najogromniejszy treść kiedy wartość jest dominującym kanon zakupów, jak produkty są standardowe, kiedy siła zróżnicowania są nader ograniczone, jak nabywcy wykorzystują produkty w analogiczny wybieg i mają podobne oczekiwania, jak nabywcy mają silną pozycję pod dostawców.

Ryzyko

Strategia ta narażona jest na różnego rodzaju ryzyka. Ryzykowny krok to prawdopodobnie być związane między innymi z:

• Zmianą techniczną niweczącą poprzednie inwestycje albo uczenie się,
• Dochodzeniem do niskich kosztów przez dopiero co wchodzących do danego sektora albo przez konkurentów, w wyniku naśladownictwa bądź przez możność zainwestowania w urządzenia odpowiadające najnowszej technice,
• Niedostrzeganiem potrzeby dokonania zmian w wyrobach bądź w marketingu, ze względu na nadmierną uwagę poświęconą kosztom,
• Inflacją kosztów, ograniczającą ewentualność utrzymania przez firmę różnicy cen równoważącej doniosłość znaków firmowych konkurentów albo stosowanie innych sposobów różnicowania wyrobów.

Zróżnicowanie

Druga podstawowa modus polega na zróżnicowaniu wyrobu bądź usługi oferowanej przez firmę, na stworzeniu czegoś, co w całym przemyśle jest uznawane za unikalne. Sposoby zróżnicowania mogą być różne: przepis wyrobu czy też logo, technika, cechy wyrobu, obsługa posprzedażna, internet posprzedażna. Najlepiej jak interes różnicuje się poniżej kilkoma względami. Trzeba zaznaczyć, iż procedura zróżnicowania nie pozwala firmie na pomijanie wysokości kosztów, tymczasem nie są one podstawowym celem strategicznym. Chyba że uda się zdobyć zróżnicowanie, to staje się ono żywotną strategią uzyskiwania wyższej od przeciętnej stopy zysku w danym sektorze, ponieważ stwarza pozycję możliwą do obrony poprzednio pięcioma siłami konkurencyjnymi, bądź co bądź w odmienny wyjście aniżeli w przypadku wiodącej pozycji poniżej względem kosztów. Zróżnicowanie chroni zanim konkurencyjną rywalizacją ze względu na oddanie klientów pod marki i wynikającej z niej mniejszą wrażliwością na cenę. Zwiększa ponadto marżę zysków, co pozwala uciec konieczności zajmowania pozycji niskiego kosztu. Oddanie klientów i koniczność przezwyciężania unikalności przez konkurentów stanowią równolegle przeszkody wejścia. Zróżnicowanie zapewnia wyższe marże zysku umożliwiające opór się siłą dostawców, a równolegle w jawny fortel ogranicz siłę nabywców, którzy nie mają porównywalnych wyrobów i w następstwie tego są mniej wrażliwi na ceny. Interes, która zróżnicowała się w celu zdobycia lojalności klientów, będzie miała lepsza pozycję poniżej wyrobów substytucyjnych aniżeli jej konkurenci.

Istotą strategii zróżnicowania jest istota takiej oferty na rzecz odbiorców, którą z trudem kopiować, wbudowanie w ofertę takich atrybutów produktu czy też systemu współpracy, kto zwiększa satysfakcję odbiorcy (np. zmniejsza jego straty, koszty, potrzeby adaptacji itd.), ma wyraźne materialne i niematerialne elementy. Metoda zróżnicowania oznacza szukanie siła zróżnicowania opodal całego łańcucha wartości. Wymaga systematycznych innowacji ewentualnie ochrony patentowej swojej oferty, tworzenia opcji na rzecz odbiorców i zaspokajania ich potrzeb z pewnym wyprzedzeniem, stałego podtrzymywania i wzmacniania marki, wzmacniania sygnałów o realnym i symbolicznym zróżnicowaniu swojej oferty, stałej ochrony podstaw na których opiera się zróżnicowanie.

Zróżnicowanie przypuszczalnie od czasu do czasu hamować osiągnięcie dużego udziału w rynku. Często wymaga zrezygnowania w pewnym stopniu z masowej sprzedaży, czego nie da się uzgodnić z owszem dużym udziałem. Częściej chociaż zdobycie zróżnicowania odbywa się za cenę gorszej pozycji kosztowej, dlatego że czynności potrzebne do jego uzyskania są z natury kosztowne. Mimo że klienci w całym sektorze uznają supremacja danej firmy, to nie wszyscy będą chcieli azaliż mogli opłacać wyższe ceny.

Strategia zróżnicowania ma najogromniejszy konotacja kiedy jest niemało sposobów budowania odmienności w oparciu o techniczne parametry, ekonomię, rozmiary jakości, jak potrzeby odbiorców i zwyczaj korzystania z oferty jest zróżnicowany, jak konkurenci wybierają własne wartościowy, a koszty imitacji są wysokie, podczas gdy standardowe sposoby masowego konkurowania zostały wypróbowane i nie odniosły efektu ze względu na zróżnicowanie potrzeb odbiorców.

Ryzyko

Zróżnicowanie wiąże się z kilkoma rodzajami ryzyka. Występuje one w owym czasie, gdy:

• Różnica kosztów między konkurentami o niskich kosztach a zróżnicowaną firmą staje się zbytnio duża; nabywcy, wbrew przywiązania do marki, rezygnują z niektórych gildia, usług azaliż prestiżu zróżnicowanej firmy na przedmiot dużych oszczędności,
• Zmniejsza się potrzeba posiadania nabywców na to, co stanowi rzecz zróżnicowania; widmo to przypuszczalnie opuścić szeregi w miarę zwiększania się wyrafinowania nabywców,
• Naśladownictwo zmniejsza dostrzegalne zróżnicowanie; pozycja taka często występuje w miarę dojrzewania danego sektora.

Koncentracja

Trzecim rodzajem strategii jest skupienie na określonej grupie nabywców, na określonym wycinku asortymentu wyrobów albo na rynku geograficznym. Skupienie, jednakowo kiedy zróżnicowanie, prawdopodobnie przybierać różne formy. Podczas gdy strategie niskiego kosztu i zróżnicowania zmierzają do realizacji celu w skali całego sektora, to postępowanie koncentracji jest tworzona z myślą o wyjątkowo dobrej obsłudze określonego segmentu, a każda z funkcjonalnych zasad postępowania jest temu podporządkowana. Modus ta opiera się na założeniu, iż biznes w ów rozwiązanie być może sprawniej i skuteczniej obsłużyć swój wąski strategiczny segment aniżeli konkurenci rezolutny w szerszej skali. W efekcie biznes ewentualnie osiąga zróżnicowanie w wyniku lepszego zaspokajania potrzeb swojego segmentu, lub obniża koszty jego obsługi, ewentualnie jedno i drugie. Jakoś metoda koncentracji nie zapewnia niskich kosztów azali zróżnicowania z perspektywy rynku jak całości, to osiąga jedną albo obie te propozycje w odniesieniu do swojego wąskiego segmentu rynku.

Strategia koncentracji furt wiąże się z pewnymi ograniczeniami możliwego do osiągnięcia udziału w całym rynku. Skupienie z konieczności wymaga rezygnacji z części wolumenu sprzedaży na obiekt rentowności.

Ryzyko

Koncentracja wiąże się z różnymi rodzajami ryzyka i występują one w owym czasie gdy:

• Zwiększa się wariancja kosztów między konkurentami działającymi na szeroką skalę a firmą skoncentrowaną, co eliminuje korzyści kosztowe wynikające z obsługiwania wąskiego rynku lub równoważy zróżnicowanie wynikające z koncentracji,
• Różnice w wyrobach bądź usługach pożądanych przez wybrany strategiczny segment i przez skończony targowisko zmniejszają się,
• Konkurenci wyszukują węższe podsegmenty w wybranym segmencie strategicznym, uzyskując coraz większą koncentrację aniżeli interes koncentrująca się.

Obecnie w Polsce znajduje się nad 600 miejscowości, które nie posiadają praw miejskich, a ich mieszkańcy przekracza 2.000 mieszkańców. Najludniejsza jest sioło Kozy w powiecie bielskim (woj. śląskie), w której mieszka powyżej 11.000 mieszkańców. Chyba że dostałaby prawa miejskie na 892 miasta w Polsce zajęłaby 372. obszar. Na rzecz porównania społeczność w najmniejszym mieście w Polsce, Wyśmierzycach, wynosi 884 mieszkańców. Największą wsią nie będącą siedzibą gminy jest osiedle wiejskie Koziegłowy w powiecie poznańskim (woj. wielkopolskie). Najwięcej wsi w górę 2.000 mieszkańców jest w południowo-wschodnich województwach: małopolskim (184), śląskim (128) i podkarpackim (112).

• Stan na dzień: ?
• W przypadku braku dokładnej liczby ludności dane zostały zaokrąglone.

Lp.
Wieś
Ludność
Województwo
Powiat
Gmina
Uwagi

1
Kozy
11 442
śląskie
bielski
Kozy
dane z 31 XII 2006

2
Koziegłowy
11 128
wielkopolskie
poznański
Czerwonak

3
Pawłowice
9 890
śląskie
pszczyński
Pawłowice
dane z 31 XII 2007

4
Testament
8 857
śląskie
pszczyński
Miedźna
dane z 31 XII 2005

5
Wilkowice
8 000
śląskie
bielski
Wilkowice

6
Gorzyce
7 477
podkarpackie
tarnobrzeski
Gorzyce

7
Bolszewo
7 064
pomorskie
wejherowski
Wejherowo
dane z 7 XI 2007

8
Luzino
6 873
pomorskie
wejherowski
Luzino

9
Raszyn
6 700
mazowieckie
pruszkowski
Raszyn

10
Łodygowice
6 600
śląskie
żywiecki
Łodygowice

11
Sierakowice
6 507
pomorskie
kartuski
Sierakowice

12
Osiek
6 300
małopolskie
oświęcimski
Osiek

13
Goczałkowice-Zdrój
6 245
śląskie
pszczyński
Goczałkowice-Zdrój

14
Zawoja
6 200
małopolskie
suski
Zawoja

15
Jaworze
6 195
śląskie
bielski
Jaworze
dane z 31 XII 2006

16
Rakszawa
6 100
podkarpackie
łańcucki
Rakszawa

17
Słopnice
6 065
małopolskie
limanowski
Słopnice

18
Przeźmierowo
5 842
wielkopolskie
poznański
Tarnowo Podgórne

19
Jabłonna
5 797
mazowieckie
legionowski
Jabłonna

20
Kleosin
5 700
podlaskie
białostocki
gmina Juchnowiec Kościelny

21
Wola Rzędzińska
5 672
małopolskie
tarnowski
Tarnów
dane ze stycznia 2007

22
Brenna
5 600
śląskie
bielski
Brenna

23
Ornontowice
5 556
śląskie
mikołowski
Ornontowice

24
Chełm Śląski
5 500
śląskie
bieruńsko-lędziński
Chełm Śląski

25
Czerwonak
5 437
wielkopolskie
poznański
Czerwonak

26
Korczyna
5 400
podkarpackie
krośnieński
Korczyna

27
Czaniec
5 376
śląskie
bielski
Porąbka

28
Walim
5 300
dolnośląskie
wałbrzyski
Walim

29
Gościcino
5 231
pomorskie
wejherowski
Wejherowo

30
Małkinia Górna
5 200
mazowieckie
ostrowski
Małkinia Górna

31
Komorów
5 136
mazowieckie
pruszkowski
Michałowice-Osiedle

32
Marklowice
5 116
śląskie
wodzisławski
Marklowice

33
Żołynia
5 106
podkarpackie
łańcucki
Żołynia

34
Chocznia
5 100
małopolskie
wadowicki
Wadowice

.
Klucze
5 100
małopolskie
olkuski
Klucze

.
Stryszawa
5 100
małopolskie
suski
Stryszawa

36
Lipnica Wielka
5 000
małopolskie
nowotarski
Lipnica Wielka

37
Istebna
4 989
śląskie
cieszyński
Istebna

38
Kobiór
4 958
śląskie
pszczyński
Kobiór

39
Strzałkowo
4 953
wielkopolskie
słupecki
Strzałkowo

40
Wieprz
4 896
małopolskie
wadowicki
Wieprz

41
Kamieniec Ząbkowicki
4 874
dolnośląskie
ząbkowicki
Kamieniec Ząbkowicki

42
Budzyń
4 861
wielkopolskie
chodzieski
Budzyń

43
Sułkowice
4 835
małopolskie
wadowicki
Andrychów

44
Białe Błota
4 810
kujawsko-pomorskie
bydgoski
Białe Błota

45
Jadowniki
4 800
małopolskie
brzeski
Brzesko

.
Jeżowe
4 800
podkarpackie
niżański
Jeżowe

.
Pcim
4 800
małopolskie
myślenicki
Pcim

.
Żurawica
4 800
podkarpackie
przemyski
Żurawica

49
Jasienica
4 750
śląskie
bielski
Jasienica

50
Pisarzowice
4 705
śląskie
bielski
Wilamowice

51
Pietrzykowice
4 700
śląskie
żywiecki
Łodygowice

.
Rędziny
4 700
śląskie
częstochowski
Rędziny

.
Zebrzydowice
4 700
śląskie
cieszyński
Zebrzydowica

54
Bulowice
4 693
małopolskie
oświęcimski
Kęty

55
Suchy Las
4 637
wielkopolskie
poznański
Suchy Las

56
Mysłakowice
4 600
dolnośląskie
jeleniogórski
Mysłakowice

.
Zabierzów
4 600
małopolskie
krakowski
Zabierzów

58
Koszęcin
4 563
śląskie
lubliniecki
Koszęcin

59
Iwonicz
4 509
podkarpackie
krośnieński
Iwonicz-Zdrój

60
Dobrzeń Potężny
4 450
opolskie
opolski
Dobrzeń Wielki

61
Jabłonka
4 400
małopolskie
nowotarski
Jabłonka

.
Radziechowy
4 400
śląskie
żywiecki
Wieprz

63
Poraj
4 380
śląskie
myszkowski
Poraj

64
Humniska
4 300
podkarpackie
brzozowski
Brzozów

.
Zebrzydowice
4 300
małopolskie
wadowicki
Kalwaria Zebrzydoska

66
Tułowice
4 290
opolskie
opolski
Tułowice

67
Kazimierz Biskupi
4 280
wielkopolskie
koniński
Kazimierz Biskupi

68
Biały Dunajec
4 200
małopolskie
tatrzański
Biały Dunajec

.
Cięcina
4 200
śląskie
żywiecki
Węgierska Górka

.
Sułoszowa
4 200
małopolskie
krakowski
Sułoszowa

71
Krościenko Wyżne
4 176
podkarpackie
krośnieński
Krościenko Wyżne

72
Milówka
4 150
śląskie
żywiecki
Milówka
prawa miejskie: 1872-1934

73
Chotomów
4 147
mazowieckie
legionowski
Jabłonna

74
Polanka Wielka
4 132
małopolskie
oświęcimski
Polanka Wielka

75
Suszec
4 130
śląskie
pszczyński
Suszec

76
Bestwina
4 100
śląskie
bielski
Bestwina

.
Bratkowice
4 100
podkarpackie
rzeszowski
Świlcza

.
Jeleśnia
4 100
śląskie
żywiecki
Jeleśnia

.
Jodłowa
4 100
podkarpackie
dębicki
Jodłowa

.
Lipowa
4 100
śląskie
żywiecki
Lipowa

.
Markowa
4 100
podkarpackie
łańcucki
Markowa

.
Nakło
4 100
śląskie
tarnogórski
Świerklaniec

.
Osobnica
4 100
podkarpackie
jasielski
Jasło

.
Rybie
4 100
mazowieckie
pruszkowski
Raszyn

85
Giedlarowa
4 096
podkarpackie
leżajski
Leżajsk

86
Goleszów
4 043
śląskie
cieszyński
Goleszów

87
Kadzidło
4 032
mazowieckie
ostrołęcki
Kadzidło

88
Buczkowice
4 000
śląskie
bielski
Buczkowice

.
Celestynów
4 000
mazowieckie
otwocki
Celestynów

.
Jawiszowice
4 000
małopolskie
oświęcimski
Brzeszcze

.
Moszczenica
4 000
małopolskie
gorlicki
Moszczenica

.
Opatówek
4 000
wielkopolskie
kaliski
Opatówek

.
Węgierska Górka
4 000
śląskie
żywiecki
Węgierska Górka

94
Przeciszów
3 996
małopolskie
oświęcimski
Przeciszów

95
Ropa
3 959
małopolskie
gorlicki
Ropa

96
Roczyny
3 919
małopolskie
wadowicki
Andrychów

97
Hyżne
3 900
podkarpackie
rzeszowski
Hyżne

.
Jankowice Rybnickie
3 900
śląskie
rybnicki
Świerklany
siedziba gminy

.
Kościelisko
3 900
małopolskie
tatrzański
Kościelisko

.
Wola Żarczycka
3 900
podkarpackie
leżajski
Nowa Sarzyna

.
Zagorzyce
3 900
podkarpackie
ropczycko-sędziszowski
Sędziszów Małopolski

102
Tarnowo Podgórne
3 898
wielkopolskie
poznański
Tarnowo Podgórne

103
Spytkowice
3 885
małopolskie
wadowicki
Spytkowice

104
Sarzyna
3 837
podkarpackie
leżajski
Nowa Sarzyna

105
Osiek ponad Notecią
3 835
wielkopolskie
pilski
Wyrzysk

106
Pszczółki
3 821
pomorskie
gdański
Pszczółki

107
Niedrzwica Duża
3 814
lubelskie
lubelski
Niedrzwica Duża

108
Ligota
3 800
śląskie
bielski
Czechowice-Dziedzice

.
Siepraw
3 800
małopolskie
myślenicki
Siepraw

.
Skawa
3 800
małopolskie
nowotarski
Raba Wyżna

.
Spytkowice
3 800
małopolskie
nowotarski
Spytkowice

.
Witaszyce
3 800
wielkopolskie
jarociński
Jarocin

113
Stara Osiedle wiejskie
3 781
małopolskie
limanowski
Limanowa

114
Porąbka
3 767
śląskie
bielski
Porąbka

115
Łętownia
3 747
podkarpackie
leżajski
Nowa Sarzyna

116
Zielonki
3 736
małopolskie
krakowski
Zielonki

117
Żarki
3 726
małopolskie
chrzanowski
Libiąż

118
Gierałtowice
3 722
śląskie
gliwicki
Gierałtowice

119
Targanice
3 718
małopolskie
wadowicki
Andrychów

120
Jejkowice
3 702
śląskie
rybnicki
Jejkowice

121
Besko
3 700
podkarpackie
sanocki
Besko

.
Bobrowniki
3 700
śląskie
będziński
Bobrowniki

.
Lubatowa
3 700
podkarpackie
krośnieński
Iwonicz-Zdrój

.
Przysietnica
3 700
podkarpackie
brzozowski
brzozowski

.
Radgoszcz
3 700
małopolskie
dąbrowski
Radgoszcz

.
Szczucin
3 700
małopolskie
dąbrowski
Szczucin

127
Jedlnia-Letnisko
3 692
mazowieckie
radomski
Jedlnia-Letnisko

128
Sułoszowa
3 675
małopolskie
krakowski
Sułoszowa

129
Pruchnik
3 644
podkarpackie
jarosławski
Pruchnik

130
Chybie
3 636
śląskie
cieszyński
Chybie

131
Niemce
3 614
lubelskie
lubelski
Niemce

132
Koniaków
3 605
śląskie
cieszyński
Istebna

133
Lubomia
3 600
śląskie
wodzisławski
Lubomia

.
Michałowo
3 600
podlaskie
białostocki
Michałowo

.
Świerklaniec
3 600
śląskie
tarnogórski
Świerklaniec

136
Tarnów Opolski
3 569
opolskie
opolski
Tarnów Opolski

137
Mszana
3 559
śląskie
wodzisławski
Mszana

138
Jemielnica
3 523
opolskie
strzelecki
Jemielnica

.
Mnich
3 523
śląskie
cieszyński
Chybie

140
Płaza
3 502
małopolskie
chrzanowski
Chrzanów

141
Plewiska
3 501
wielkopolskie
poznański
Komorniki

.
Unisław
3 501
kujawsko-pomorskie
chełmiński
Unisław

143
Bystra
3 500
śląskie
bielski
Wilkowice

.
Czarny Dunajec
3 500
małopolskie
nowotarski
Czarny Dunajec

.
Gdów
3 500
małopolskie
wielicki
Gdów

.
Komorniki
3 500
wielkopolskie
poznański
Komorniki

.
Kosina
3 500
podkarpackie
łańcucki
Łańcut

.
Krasne
3 500
podkarpackie
rzeszowski
Krasne

.
Leszno
3 500
mazowieckie
warszawski-zachodni
Leszno

.
Poronin
3 500
małopolskie
tatrzański
Poronin

.
Rajcza
3 500
śląskie
żywiecki
Rajcza

.
Rybarzowice
3 500
śląskie
bielski
Buczkowice

.
Rytro
3 500
małopolskie
nowosądecki
Rytro

.
Wieprz
3 500
śląskie
żywiecki
Radziechowy-Wieprz
siedziba gminy

155
Osielsko
3 482
kujawsko-pomorskie
bydgoski
Osielsko

156
Pogwizdów
3 476
śląskie
cieszyński
Hażlach

157
Krościenko ponad Dunajcem
3 450
małopolskie
nowotarski
Krościenko ponad Dunajcem

158
Chmielnik
3 447
podkarpackie
rzeszowski
Chmielnik

159
Strzebiń
3 443
śląskie
lubliniecki
Koszęcin

160
Lubicz Górny
3 441
kujawsko-pomorskie
toruński
Lubicz Dolny

161
Budziwój
3 434
podkarpackie
rzeszowski
Tyczyn

162
Aleksandria
3 400
śląskie
częstochowski
Konopiska

.
Łęg Tarnowski
3 400
małopolskie
tarnowski
Żabno

.
Raba Wyżna
3 400
małopolskie
nowotarski
Raba Wyżna

166
Gołaszyn
3 390
lubuskie
nowosolski
Nowe Miasteczko

167
Nędza
3 385
śląskie
raciborski
Nędza

168
Haczów
3 370
podkarpackie
brzozowski
Haczów

169
Bełk
3 358
śląskie
rybnicki
Czerwionka-Leszczyny

170
Kobiernice
3 353
śląskie
bielski
Porąbka

171
Gołkowice
3 345
śląskie
wodzisławski
Godów

172
Gorzkowice
3 310
łódzkie
piotrkowski
Gorzkowice

173
Międzybrodzie Bialskie
3 300
śląskie
żywiecki
Czernichów

.
Skrzyszów
3 300
małopolskie
tarnowski
Skrzyszów

.
Szczerców
3 300
łódzkie
bełchatowski
Szczerców

.
Świerklany Dolne
3 300
śląskie
rybnicki
Świerklany

177
Garbatka-Letnisko
3 295
mazowieckie
kozienicki
Garbatka-Letnisko

178
Dobrzyca
3 290
wielkopolskie
pleszewski
Dobrzyca

.
Milejów
3 290
lubelskie
łęczyński
Milejów

180
Skrzyszów
3 280
śląskie
wodzisławski
Godów

181
Tenczynek
3 275
małopolskie
krakowski
Krzeszowice

182
Mrozy
3 263
mazowieckie
miński
Mrozy

183
Libusza
3 240
małopolskie
gorlicki
Biecz

184
Przyszowice
3 237
śląskie
gliwicki
Gierałtowice

185
Dębnica Kaszubska
3 220
pomorskie
słupski
Dębnica Kaszubska

186
Andrespol
3 215
łódzkie
łódzki-wschodni
Andrespol

.
Bojszowy
3 215
śląskie
bieruńsko-lędziński
Bojszowy

188
Balin
3 210
małopolskie
chrzanowski
Chrzanów

189
Zblewo
3 203
pomorskie
starogardzki
Zblewo

190
Inwałd
3 202
małopolskie
wadowicki
Andrychów

191
Brzóza Królewska
3 200
podkarpackie
leżajski
Leżajsk

.
Chróścice
3 200
opolskie
opolski
Dobrzeń Wielki

.
Cisiec
3 200
śląskie
żywiecki
Węgierska Górka

.
Jugów
3 200
dolnośląskie
kłodzki
Nowa Ruda

.
Kraczkowa
3 200
podkarpackie
łańcucki
łańcucki

.
Lubień
3 200
małopolskie
myślenicki
Lubień

.
Sidzina
3 200
małopolskie
suski
Bystra

198
Piechcin
3 186
kujawsko-pomorskie
żniński
Barcin

199
Nowa Osada rolnicza
3 179
małopolskie
oświęcimski
Kęty

200
Aleksandrów
3 174
lubelskie
biłgorajski
Aleksandrów

201
Męcina
3 165
małopolskie
limanowski
Limanowa

202
Blizne
3 164
podkarpackie
brzozowski
Jasienica Rosielna

203
Bełżec
3 158
lubelskie
tomaszowski
Bełżec

204
Laskowa
3 133
małopolskie
limanowski
Laskowa

205
Czyżowice
3 128
śląskie
wodzisławski
Gorzyce

.
Rzyki
3 128
małopolskie
wadowicki
Andrychów

207
Wieliszew
3 122
mazowieckie
legionowski
Wieliszew

208
Łużna
3 120
małopolskie
gorlicki
Łużna

209
Zalasowa
3 113
małopolskie
tarnowski
Ryglice

210
Dobra
3 100
małopolskie
limanowski
Dobra

.
Domaradz
3 100
podkarpackie
brzozowski
Domaradz

.
Kasinka Mała
3 100
małopolskie
limanowski
Mszana Dolna

.
Malczyce
3 100
dolnośląskie
średzki
Malczyce

.
Rogoźnik
3 100
śląskie
będziński
Bobrowniki

.
Stara Sioło
3 100
podkarpackie
brzozowski
Brzozów

.
Wierzawice
3 100
podkarpackie
leżajski
Leżajsk

.
Wyry
3 100
śląskie
mikołowski
Wyry

.
Werbkowice
3 100
lubelskie
hrubieszowski
Werbkowice

.
Żabnica
3 100
śląskie
żywiecki
Węgierska Górka

220
Szówsko
3 096
podkarpackie
jarosławski
Wiązownica

221
Jaworzynka
3 095
śląskie
cieszyński
Istebna

222
Turza Śląska
3 085
śląskie
wodzisławski
Gorzyce

223
Trzebownisko
3 081
podkarpackie
rzeszowski
Trzebownisko

224
Szymbark
3 067
małopolskie
gorlicki
Gorlice

225
Ptaszkowa
3 052
małopolskie
nowosądecki
Grybów

226
Mazańcowice
3 049
śląskie
bielski
Jasienica

227
Piaski
3 040
wielkopolskie
gostyński
Piaski

228
Kolbudy
3 012
pomorskie
gdański
Kolbudy

229
Kaczyce
3008
śląskie
cieszyński
Zebrzydowice

230
Grabownica Starzeńska
3 000
podkarpackie
brzozowski
Brzozów

.
Grębów
3 000
podkarpackie
rzeszowski
Grębów

.
Kłaj
3 000
małopolskie
wielicki
Kłaj

.
Kozłowo
3 000
warmińsko-mazurskie
nidzicki
Kozłowo

.
Ksawerów
3 000
łódzkie
pabianicki
Ksawerów

.
Osielec
3 000
małopolskie
suski
Jordanów

.
Słońsk
3 000
lubuskie
sulęciński
Słońsk

.
Szemud
3 000
pomorskie
wejherowski
Szemud

.
Szynwałd
3 000
małopolskie
tarnowski
Skrzyszów

.
Świlcza
3 000
podkarpackie
rzeszowski
Świlcza

.
Tworków
3 000
śląskie
raciborski
Krzyżanowice

.
Wierzchosławice
3 000
małopolskie
tarnowski
Wierzchosławice

.
Zaklików
3 000
podkarpackie
stalowowolski
Zaklików

243
Zaczernie
2 965
podkarpackie
rzeszowski
Trzebownisko

244
Zagórze
2 963
małopolskie
chrzanowski
Babice

245
Włoszakowice
2 960
wielkopolskie
leszczyński
Włoszakowice

246
Krosnowice
2 954
dolnośląskie
kłodzki
Kłodzko

247
Odrzykoń
2 950
podkarpackie
krośnieński
Wojaszówka

248
Czudec
2 946
podkarpackie
strzyżowski
Czudec

249
Kamionka Wielka
2 925
małopolskie
nowosądecki
Kamionka Wielka

.
Pustków
2 925
podkarpackie
dębicki
Dębica

251
Grojec
2 923
małopolskie
oświęcimski
Oświęcim

252
Ryjewo
2 914
pomorskie
kwidzyński
Ryjewo

253
Pilchowice
2 906
śląskie
gliwicki
Pilchowice

254
Rogów
2 905
śląskie
wodzisławski
Gorzyce

255
Borzęcin
2 900
małopolskie
brzeski
Borzęcin

.
Bystra
2 900
małopolskie
suski
Bystra-Sidzina
siedziba gminy

.
Czarnowąsy
2 900
opolskie
opolski
Dobrzeń Wielki

.
Gostyń
2 900
śląskie
mikołowski
Wyry

.
Gródek
2 900
podlaskie
białostocki
Gródek

.
Izdebki
2 900
podkarpackie
brzozowski
Nozdrzec

.
Kamienica
2 900
małopolskie
limanowski
Kamienica

.
Kończyce Małe
2 900
śląskie
cieszyński
Zebrzydowice

.
Lipnica Mała
2 900
małopolskie
nowotarski
Jabłonka

.
Nienadowa
2 900
podkarpackie
przemyski
Dubiecko

.
Piasek
2 900
śląskie
pszczyński
Pszczyna

.
Stróża
2 900
małopolskie
myślenicki
Pcim

.
Syrynia
2 900
śląskie
wodzisławski
Lubomia

.
Zembrzyce
2 900
małopolskie
suski
Zembrzyce

269
Trawniki
2 894
lubelskie
świdnicki
Trawniki
dane z 20 IX 2007

270
Nienadówka
2 876
podkarpackie
rzeszowski
Sokołów Małopolski

271
Gaszowice
2 850
śląskie
rybnicki
Gaszowice

.
Malawa
2 850
podkarpackie
rzeszowski
Krasne

273
Cmolas
2 801
podkarpackie
kolbuszowski
Cmolas

274
Albigowa
2 800
podkarpackie
łańcucki
Łańcut

.
Bobowa
2 800
małopolskie
gorlicki
Bobowa

.
Brzeźnica
2 800
podkarpackie
dębicki
Dębica

.
Ciche
2 800
małopolskie
nowotarski
Czarny Dunajec

.
Iłowo-Osada
2 800
warmińsko-mazurskie
działdowski
Iłowo-Osada

.
Kasina Wielka
2 800
małopolskie
limanowski
Mszana Dolna

.
Krynki
2 800
podlaskie
sokólski
Krynki

.
Ludwikowice Kłodzkie
2 800
dolnośląskie
kłodzki
Nowa Ruda

.
Łękawica
2 800
śląskie
żywiecki
Łękawica

.
Przechlewo
2 800
pomorskie
człuchowski
Przechlewo

.
Psary
2 800
śląskie
będziński
Psary

.
Pysznica
2 800
podkarpackie
stalowowolski
Pysznica

.
Radziszów
2 800
małopolskie
krakowski
Skawina

.
Rudnik
2 800
małopolskie
myślenicki
Sułkowice

.
Sonina
2 800
podkarpackie
łańcucki
Łańcut

.
Tokarnia
2 800
małopolskie
myślenicki
Tokarnia

.
Zubrzyca Górna
2 800
małopolskie
nowotarski
Jabłonka

291
Skopanie
2 794
podkarpackie
tarnobrzeski
Baranów Sandomierski

292
Radłów
2 793
małopolskie
tarnowski
Radłów

293
Boronów
2 792
śląskie
lubliniecki
Boronów

294
Kurów
2 782
lubelskie
puławski
Kurów
prawa miejskie: 1442-1870, dane z 30 VI 2006

295
Czeremcha
2 780
podlaskie
hajnowski
Czeremcha

296
Stobierna
2 779
podkarpackie
rzeszowski
Trzebownisko

297
Dębe Wielkie
2 750
mazowieckie
miński
Dębe Wielkie

.
Górki Wielkie
2 750
śląskie
bielski
Brenna

299
Kaczory
2 743
wielkopolskie
pilski
Kaczory

.
Krzemienica
2 743
podkarpackie
łańcucki
Czarna

301
Frydrychowice
2 730
małopolskie
wadowicki
Wieprz

302
Chorzelów
2 728
podkarpackie
mielecki
Mielec

303
Pustków Sadyba
2 727
podkarpackie
dębicki
Dębica

304
Komprachcice
2 720
opolskie
opolski
Komprachcice

305
Bukowina Tatrzańska
2 700
małopolskie
tatrzański
Bukowina Tatrzańska

.
Horyniec-Zdrój
2 700
podkarpackie
lubaczowski
Horyniec-Zdrój

.
Janów Podlaski
2 700
lubelskie
bialski
Janów Podlaski

.
Kamesznica
2 700
śląskie
żywiecki
Milówka

.
Kaniów
2 700
śląskie
bielski
Bestwina

.
Kłomnice
2 700
śląskie
częstochowski
Kłomnice

.
Kurzętnik
2 700
warmińsko-mazurskie
nowomiejski
Kurzętnik

.
Łącko
2 700
małopolskie
nowosądecki
Łącko

.
Łukowa
2 700
lubelskie
biłgorajski
Łukowa

.
Moszczenica
2 700
łódzkie
piotrkowski
Moszczenica

.
Nawojowa
2 700
małopolskie
nowosądecki
Nawojowa

.
Niechobrz
2 700
podkarpackie
rzeszowski
Boguchwała

.
Osięciny
2 700
kujawsko-pomorskie
radziejowski
Osięciny

.
Rudy
2 700
śląskie
raciborski
Kuźnia Raciborska

.
Skarżysko Kościelne
2 700
świętokrzyskie
skarżyski
Skarżysko Kościelne

.
Tymbark
2 700
małopolskie
limanowski
Tymbark

321
Dankowice
2 699
śląskie
bielski
Wilamowice

.
Iwkowa
2 699
małopolskie
brzeski
Iwkowa

324
Doruchów
2 691
wielkopolskie
ostrzeszowski
Doruchów

325
Wręczyca Wielka
2 686
śląskie
kłobucki
Wręczyca Wielka

326
Mierzęcice
2 676
śląskie
będziński
Mierzęcice

327
Rudzica
2 671
śląskie
bielski
Jasienica

328
Karczmiska
2 659
lubelskie
opolski
Karczmiska

329
Chełmiec
2 657
małopolskie
nowosądecki
Chełmiec

330
Łambinowice
2 650
opolskie
nyski
Łambinowice

331
Lubicz Niższy
2 648
kujawsko-pomorskie
toruński
Lubicz
siedziba gminy

332
Majdan Królewski
2 647
podkarpackie
kolbuszowski
Majdan Królewski

333
Święciechowa
2 640
wielkopolskie
leszczyński
Święciechowa

.
Turka
2 640
lubelskie
lubelski
Wólka

335
Medyka
2 639
podkarpackie
przemyski
Medyka

336
Wola Filipowska
2 636
małopolskie
krakowski
Krzeszowice

337
Rzezawa
2 631
małopolskie
bocheński
Rzezawa
dane z końca września 2007

338
Wieszowa
2 630
śląskie
tarnogórski
Zbrosławice

339
Młoszowa
2 629
małopolskie
chrzanowski
Trzebinia

340
Nadarzyn
2 622
mazowieckie
pruszkowski
Nadarzyn

341
Piecki
2 610
warmińsko-mazurskie
mrągowski
Piecki

342
Tworóg
2 606
śląskie
tarnogórski
Tworóg

343
Białośliwie
2 600
wielkopolskie
pilski
Białośliwie

.
Brzeziny
2 600
podkarpackie
ropczycko-sędziszowski
Wielopole Skrzyńskie

.
Jasień
2 600
małopolskie
brzeski
Brzesko

.
Jawornik
2 600
małopolskie
myślenicki
Myślenice

.
Łagiewniki
2 600
dolnośląskie
dzierżoniowski
Łagiewniki

.
Mokrzyska
2 600
małopolskie
brzeski
Brzesko

.
Osiedle Niewiadów
2 600
łódzkie
tomaszowski
Ujazd

.
Śliwice
2 600
kujawsko-pomorskie
tucholski
Śliwice

.
Tylmanowa
2 600
małopolskie
nowotarski
Ochotnica Dolna

.
Wielbark
2 600
warmińsko-mazurskie
szczycieński
Wielbark

.
Wola Batorska
2 600
małopolskie
wielicki
Niepołomice

354
Zgłobice
2 598
małopolskie
tarnowski
Tarnów

355
Ryczów
2 577
małopolskie
wadowicki
Spytkowice

356
Rybno
2 558
warmińsko-mazurskie
działdowski
Rybno

357
Góra
2 554
śląskie
pszczyński
Miedźna

358
Przylep
2 550
lubuskie
zielonogórski
Zielona Góra

.
Zbylitowska Góra
2 550
małopolskie
tarnowski
Tarnów

360
Prostki
2 541
warmińsko-mazurskie
ełcki
Prostki

361
Jankowice
2 540
śląskie
pszczyński
Pszczyna

362
Koszyce Wielkie
2 532
małopolskie
tarnowski
Tarnów

363
Osie
2 520
kujawsko-pomorskie
świecki
Osie

364
Koszarawa
2 515
śląskie
żywiecki
Koszarawa

365
Białowieża
2 500
podlaskie
hajnowski
Białowieża

.
Bolesław
2 500
małopolskie
olkuski
Bolesław

.
Bralin
2 500
wielkopolskie
kępiński
Bralin

.
Brody
2 500
małopolskie
wadowicki
Kalwaria Zebrzydoska

.
Gardeja
2 500
pomorskie
kwidzyński
Gardeja

.
Herby
2 500
śląskie
lubliniecki
Herby

.
Juszczyn
2 500
małopolskie
suski
Maków Podhalański

.
Kamień
2 500
podkarpackie
rzeszowski
Kamień

.
Kleosin
2 500
podlaskie
białostocki
Juchnowiec Kościelny

.
Kwilcz
2 500
wielkopolskie
międzychodzki
Kwilcz

.
Krupski Młyn
2 500
śląskie
tarnogórski
Krupski Młyn

.
Miedźno
2 500
śląskie
kłobucki
Miedźno

.
Niedźwiada
2 500
podkarpackie
ropczycko-sędziszowski
Ropczyce

.
Ołpiny
2 500
małopolskie
tarnowski
Szerzyny

.
Porajów
2 500
dolnośląskie
zgorzelecki
Bogatynia

.
Rokietnica
2 500
podkarpackie
jarosławski
Rokietnica

.
Rzeszotary
2 500
małopolskie
krakowski
Świątniki Górne

.
Skomielna Biała
2 500
małopolskie
myślenicki
Lubień

.
Teresin
2 500
mazowieckie
sochaczewski
Teresin

.
Tomaszowo
2 500
lubuskie
żagański
Żagań

.
Tychowo
2 500
zachodniopomorskie
białogardzki
Tychowo

.
Ujsoły
2 500
śląskie
żywiecki
Ujsoły

.
Zabrzeg
2 500
śląskie
bielski
Czechowice-Dziedzice

388
Laskowice
2 499
kujawsko-pomorskie
świecki
Jeżewo

389
Wilkołaz
2 493
lubelskie
kraśnicki
Wilkołaz

390
Biała Niżna
2 492
małopolskie
nowosądecki
Grybów

.
Żernica
2 492
śląskie
gliwicki
Pilchowice

392
Gorzyce
2 478
śląskie
wodzisławski
Gorzyce

393
Czarna
2 474
podkarpackie
dębicki
Czarna

394
Szalowa
2 468
małopolskie
gorlicki
Łużna

395
Zaborze
2 464
małopolskie
oświęcimski
Oświęcim

396
Żędowice
2 460
opolskie
strzelecki
Zawadzkie

397
Barcice
2 456
małopolskie
nowosądecki
Stary Sącz

.
Mordarka
2 456
małopolskie
limanowski
Limanowa

399
Pruchna
2 446
śląskie
cieszyński
Strumień

400
Kobylanka
2 443
małopolskie
gorlicki
Gorlice

401
Stróże
2 442
małopolskie
nowosądecki
Grybów

402
Trzeboś
2 429
podkarpackie
rzeszowski
Sokołów Małopolski

403
Książenice
2 427
śląskie
rybnicki
Czerwionka-Leszczyny

404
Ołdrzychowice Kłodzkie
2 419
dolnośląskie
kłodzki
Kłodzko

405
Pstrągowa
2 415
podkarpackie
strzyżowski
Czudec

406
Białka
2 400
małopolskie
suski
Maków Podhalański

.
Budzów
2 400
małopolskie
suski
Budzów

.
Głogoczów
2 400
małopolskie
myślenicki
Myślenice

.
Grzechynia
2 400
małopolskie
suski
Maków Podhalański

.
Konopiska
2 400
śląskie
częstochowski
Konopiska

.
Kowale Oleckie
2 400
warmińsko-mazurskie
olecki
Kowale Oleckie

.
Lipinki
2 400
małopolskie
gorlicki
Lipinki

.
Lubenia
2 400
podkarpackie
rzeszowski
Lubenia

.
Łętownia
2 400
małopolskie
suski
Jordanów

.
Mszana Górna
2 400
małopolskie
limanowski
Mszana Dolna

.
Pietrowice Wielkie
2 400
śląskie
raciborski
Pietrowice Wielkie

.
Pogórska Testament
2 400
małopolskie
tarnowski
Skrzyszów

.
Przytoczna
2 400
lubuskie
międzyrzecki
Przytoczna

.
Rogi
2 400
podkarpackie
krośnieński
Miejsce Piastowe

.
Skawica
2 400
małopolskie
suski
Zawoja

.
Staniątki
2 400
małopolskie
wielicki
Niepołomice

.
Ścinawka Średnia
2 400
dolnośląskie
kłodzki
Radków

.
Świerklany Górne
2 400
śląskie
rybnicki
Jankowice

.
Wola Moszczenicka
2 400
łódzkie
piotrkowski
Moszczenica

.
Wydminy
2 400
warmińsko-mazurskie
giżycki
Wydminy

.
Wysoka
2 400
podkarpackie
łańcucki
Łańcut

.
Złotniki Kujawskie
2 400
kujawsko-pomorskie
inowrocławski
Złotniki Kujawskie

428
Chwaszczyno
2 387
pomorskie
kartuski
Żukowo

429
Wolbórz
2 381
łódzkie
piotrkowski
Wolbórz

430
Przygodzice
2 377
wielkopolskie
ostrowski
Przygodzice

431
Dobroszyce
2 376
dolnośląskie
oleśnicki
Dobroszyce

432
Szepietowo
2 371
podlaskie
wysokomazowiecki
Szepietowo

433
Zagórzany
2 370
małopolskie
gorlicki
Gorlice

434
Pudliszki
2 360
wielkopolskie
gostyński
Krobia

435
Węgrzce
2 356
małopolskie
krakowski
Zielonki

436
Jastkowice
2 350
podkarpackie
stalowowolski
Pysznica

437
Pielgrzymowice
2 341
śląskie
pszczyński
Pawłowice

438
Zbrosławice
2 338
śląskie
tarnogórski
Zbrosławice

439
Święcany
2 333
podkarpackie
jasielski
Skołyszyn

440
Bystrzyca
2 332
dolnośląskie
oławski
Oława

441
Radwanice
2 328
dolnośląskie
wrocławski
Święta Katarzyna

442
Koźmice Wielkie
2 322
małopolskie
wielicki
Wieliczka

443
Branice
2 319
opolskie
głubczycki
Branice

444
Padew Narodowa
2 315
podkarpackie
mielecki
Padew Narodowa

445
Hecznarowice
2 307
śląskie
bielski
Wilamowice

446
Chrzanów
2 300
lubelskie
janowski
Chrzanów

.
Czernikowo
2 300
kujawsko-pomorskie
toruński
Czernikowo

.
Dopiewo
2 300
wielkopolskie
poznański
Dopiewo

.
Dywity
2 300
warmińsko-mazurskie
olsztyński
Dywity

.
Głowienka
2 300
podkarpackie
krośnieński
Miejsce Piastowe

.
Gromadka
2 300
dolnośląskie
bolesławiecki
Gromadka

.
Jerzmanowice
2 300
małopolskie
krakowski
Jerzmanowice-Przeginia
siedziba gminy

.
Lipa
2 300
podkarpackie
stalowowolski
Zaklików

.
Lubasz
2 300
wielkopolskie
czarnkowsko-trzcianecki
Lubasz

.
Orzechowo
2 300
wielkopolskie
wrzesiński
Miłosław

.
Paterek
2 300
kujawsko-pomorskie
nakielski
Nakło nad

.
Połomia
2 300
śląskie
wodzisławski
Mszana

.
Pruszcz
2 300
kujawsko-pomorskie
świecki
Pruszcz

.
Przyszowa
2 300
małopolskie
limanowski
Łukowica

.
Przytkowice
2 300
małopolskie
wadowicki
Kalwaria Zebrzydoska

.
Rosnowo
2 300
zachodniopomorskie
koszaliński
Manowo

.
Rybna
2 300
małopolskie
krakowski
Czernichów

.
Szerzyny
2 300
małopolskie
tarnowski
Szerzyny

.
Trzciana
2 300
podkarpackie
rzeszowski
Świlcza

.
Trzcinica
2 300
podkarpackie
jasielski
Jasło

.
Tuszyma
2 300
podkarpackie
mielecki
Przecław

.
Wola Radziszowska
2 300
małopolskie
krakowski
Skawina

469
Paniówki
2 299
śląskie
gliwicki
Gierałtowice

470
Bilcza
2 292
świętokrzyskie
kielecki
Morawica

471
Hermanowa
2 291
podkarpackie
rzeszowski
Tyczyn

472
Popielów
2 283
opolskie
opolski
Popielów

473
Żelistrzewo
2 281
pomorskie
pucki
Puck

474
Kaliska
2 268
pomorskie
starogardzki
Kaliska

475
Godziszów
2 266
lubelskie
janowski
Godziszów

.
Grębocin
2 266
kujawsko-pomorskie
toruński
Lubicz

477
Piotrowice
2 261
małopolskie
oświęcimski
Przeciszów

478
Bodaczów
2 254
lubelskie
zamojski
Szczebrzeszyn

479
Baranowo
2 251
wielkopolskie
poznański
Tarnowo Podgórne

480
Kobylnica
2 248
pomorskie
słupski
Kobylnica

481
Połajewo
2 237
wielkopolskie
czarnkowsko-trzcianecki
Połajewo

482
Zalas
2 236
małopolskie
krakowski
Krzeszowice

483
Wola Baranowska
2 233
podkarpackie
tarnobrzeski
Baranów Sandomierski

484
Owińska
2 232
wielkopolskie
poznański
Czerwonak

485
Rejowiec
2 226
lubelskie
chełmski
Rejowiec

486
Krzątka
2 223
podkarpackie
kolbuszowski
Majdan Królewski

487
Godziszka
2 222
śląskie
bielski
Buczkowice

488
Kotuń
2 220
mazowieckie
siedlecki
Kotuń

.
Łukowica
2 220
małopolskie
limanowski
Łukowica

490
Rogowo
2 217
kujawsko-pomorskie
żniński
Rogowo

491
Bachowice
2 212
małopolskie
wadowicki
Spytkowice

492
Mrzezino
2 210
pomorskie
pucki
Puck

493
Nowa Osiedle wiejskie Wielka
2 207
kujawsko-pomorskie
bydgoski
Nowa Osiedle wiejskie Wielka

495
Lubiąż
2 203
dolnośląskie
wołowski
Wołów
1249-1844 prawa mieskie

496
Białobrzegi
2 200
małopolskie
łańcucki
Białobrzegi

.
Brzoza
2 200
kujawsko-pomorskie
bydgoski
Nowa Osiedle wiejskie Wielka

.
Chmielów
2 200
podkarpackie
tarnobrzeski
Nowa Dęba

.
Gościno
2 200
zachodniopomorskie
kołobrzeski
Gościno

.
Kiełpino
2 200
pomorskie
kartuski
Kartuzy

.
Koczała
2 200
pomorskie
człuchowski
Koczała

.
Lachowice
2 200
małopolskie
suski
Stryszawa

.
Lipka
2 200
wielkopolskie
złotowski
Lipka

.
Lutcza
2 200
podkarpackie
strzyżowski
Niebylec

.
Miłków
2 200
dolnośląskie
jeleniogórski
Podgórzyn

.
Mogilany
2 200
małopolskie
krakowski
Mogilany

.
Olszyny
2 200
małopolskie
tarnowski
Rzepiennik Strzyżewski

.
Podłęże Szlacheckie
2 200
śląskie
kłobucki
Przystajń

.
Podwilk
2 200
małopolskie
nowotarski
Jabłonka

.
Przeginia
2 200
małopolskie
krakowski
Jerzmanowice-Przeginia

.
Przystajń
2 200
śląskie
kłobucki
Przystajń

.
Rajbrot
2 200
małopolskie
bocheński
Lipnica Murowana

.
Siedliska
2 200
małopolskie
tarnowski
Tuchów

.
Sobolew
2 200
mazowieckie
garwoliński
Sobolew

.
Somonino
2 200
pomorskie
kartuski
Somonino

.
Stryszów
2 200
małopolskie
wadowicki
Stryszów

.
Szaflary
2 200
małopolskie
nowotarski
Szaflary

.
Targowiska
2 200
podkarpackie
krośnieński
Miejsce Piastowe

.
Trzebunia
2 200
małopolskie
myślenicki
Pcim

.
Widełka
2 200
podkarpackie
kolbuszowski
Kolbuszowa

.
Zaniemyśl
2 200
wielkopolskie
średzki
Zaniemyśl

522
Sawin
2 190
lubelskie
chełmski
Sawin

523
Jasienica Rosielna
2 188
podkarpackie
brzozowski
Jasienica Rosielna

.
Końskowola
2 188
lubelskie
puławski
Końskowola
2004

.
Nowa Osiedle wiejskie Lęborska
2 188
pomorskie
lęborski
Nowa Osiedle wiejskie Lęborska

526
Tomice
2 185
małopolskie
wadowicki
Tomice

527
Jaroszów
2 184
dolnośląskie
świdnicki
Strzegom

.
Łukawiec
2 184
podkarpackie
rzeszowski
Trzebownisko

.
Stanowice
2 184
śląskie
rybnicki
Czerwionka-Leszczyny

.
Wysoka Strzyżowska
2 184
podkarpackie
strzyżowski
Strzyżów

531
Michałowice
2 183
małopolskie
krakowski
Michałowice

532
Pinczyn
2 182
pomorskie
starogardzki
Zblewo

533
Gołuchów
2 178
wielkopolskie
pleszewski
Gołuchów

534
Godowa
2 177
podkarpackie
strzyżowski
Strzyżów

535
Damasławek
2 166
wielkopolskie
wągrowiecki
Damasławek

536
Adamów
2 163
lubelskie
łukowski
Adamów

537
Biedrusko
2 160
wielkopolskie
poznański
Suchy Las

538
Witkowice
2 153
małopolskie
oświęcimski
Kęty

539
Łęgowo
2 151
pomorskie
gdański
Pruszcz Gdański

.
Stare Kurowo
2 151
lubuskie
strzelecko-drezdenecki
Stare Kurowo

541
Kąclowa
2 150
małopolskie
nowosądecki
Grybów

.
Studzionka
2 150
śląskie
pszczyński
Pszczyna

.
Trębaczew
2 150
łódzkie
pajęczański
Działoszyn

544
Górno
2 142
podkarpackie
rzeszowski
Sokołów Małopolski

545
Piątek
2 130
łódzkie
łęczycki
Piątek

546
Międzyrzecze Górne
2 128
śląskie
bielski
Jasienica

.
Lanckorona
2 124
małopolskie
wadowicki
Lanckorona
1999

548
Gołąb
2 123
lubelskie
puławski
Puławy
31.12.2006

.
Kościelna Sioło
2 123
wielkopolskie
pleszewski
Gołuchów

550
Hażlach
2 121
śląskie
cieszyński
Hażlach

551
Bujaków
2 120
śląskie
bielski
Porąbka

552
Zagórnik
2 119
małopolskie
wadowicki
Andrychów

553
Szczerbice
2 115
śląskie
rybnicki
Gaszowice

554
Cegłów
2 109
mazowieckie
miński
Cegłów

555
Filipowice
2 104
małopolskie
krakowski
Krzeszowice

.
Karsin
2 104
pomorskie
kościerski
Karsin

.
Tarnowiec
2 104
małopolskie
tarnowski
Tarnów

558
Poręba Wielka
2 101
małopolskie
limanowski
Niedźwiedź

559
Bieńkówka
2 100
małopolskie
suski
Budzów

.
Brzezinka
2 100
małopolskie
oświęcimski
Oświęcim

.
Ciasna
2 100
śląskie
lubliniecki
Ciasna

.
Czernica
2 100
śląskie
rybnicki
Gaszowice

.
Duszniki
2 100
wielkopolskie
Szamotuły
Duszniki

.
Dwikozy
2 100
świętokrzyskie
Sandomierz
Dwikozy

.
Gnojnica
2 100
podkarpackie
ropczycko-sędziszowski
Ropczyce

.
Golcowa
2 100
podkarpackie
brzozowski
Domaradz

.
Grodzisko Górne
2 100
podkarpackie
leżajski
Grodzisko Dolne

.
Harta
2 100
podkarpackie
rzeszowski
Dynów

.
Izbica
2 100
lubelskie
krasnostawski
Izbica

.
Janowice Wielkie
2 100
dolnośląskie
jeleniogórski
Janowice Wielkie

.
Kąkolewo
2 100
wielkopolskie
leszczyński
Osieczna

.
Klimontów
2 100
świętokrzyskie
sandomierski
Klimontów

.
Krzyżanowice
2 100
śląskie
raciborski
Krzyżanowice

.
Leśna
2 100
śląskie
żywiecki
Lipowa

.
Ludźmierz
2 100
małopolskie
nowotarski
nowotarski

.
Łękawica
2 100
małopolskie
tarnowski
Skrzyszów

.
Mirzec
2 100
świętokrzyskie
starachowicki
Mirzec

.
Niebieszczany
2 100
podkarpackie
sanocki
Sanok

.
Nowe Piekuty
2 100
podlaskie
wysokomazowiecki
Nowe Piekuty

.
Ochotnica Dolna
2 100
małopolskie
nowotarski
Ochotnica Dolna

.
Piekielnik
2 100
małopolskie
nowotarski
Czarny Dunajec

.
Piszczac
2 100
lubelskie
bialski
Piszczac

.
Przyszów
2 100
podkarpackie
stalowowolski
Bojanów

.
Raczki
2 100
podlaskie
suwalski
Raczki

.
Waksmund
2 100
małopolskie
nowotarski
Nowy Targ

.
Walce
2 100
opolskie
krapkowicki
Walce

.
Warlubie
2 100
kujawsko-pomorskie
świecki
Warlubie

.
Wielopole Skrzyńskie
2 100
podkarpackie
ropczycko-sędziszowski
Wielopole Skrzyńskie

.
Wiry
2 100
wielkopolskie
poznański
Komorniki

.
Wola Krzysztoporska
2 100
łódzkie
piotrkowski
Wola Krzysztoporska

591
Kowale
2 098
pomorskie
gdański
Kolbudy

592
Drogomyśl
2 091
śląskie
cieszyński
Strumień

.
Stare Siołkowice
2 091
opolskie
opolski
Popielów

594
Wohyń
2 087
lubelskie
radzyński
Wohyń

595
Góra Puławska
2 085
lubelskie
puławski
Puławy
31.12.2006

596
Paszyn
2 070
małopolskie
nowosądecki
Chełmiec

.
Ropica Kraj nad wisłą
2 070
małopolskie
gorlicki
Gorlice

598
Wilcza
2 068
śląskie
gliwicki
Pilchowice

599
Wiśniowa Góra
2 065
łódzkie
łódzki-wschodni
Andrespol

600
Myślachowice
2 064
małopolskie
chrzanowski
Trzebinia

601
Garbów
2 060
lubelskie
lubelski
Garbów

602
Lubichowo
2 052
pomorskie
starogardzki
Lubichowo

.
Przysietnica
2 052
małopolskie
nowosądecki
Stary Sącz

604
Jasionka
2 051
podkarpackie
rzeszowski
Trzebownisko

605
Krasiejów
2 049
opolskie
opolski
Ozimek

606
Główczyce
2 048
pomorskie
słupski
Główczyce

607
Stężyca
2 042
lubelskie
rycki
Stężyca

608
Jabłonna
2 040
lubelskie
lubelski
Jabłonna

609
Kłoczew
2 038
lubelskie
rycki
Kłoczew

610
Zręcin
2 036
podkarpackie
krośnieński
Chorkówka

611
Gnojnik
2 034
małopolskie
brzeski
Gnojnik

612
Granowo
2 031
wielkopolskie
grodziski
Granowo

613
Kaszów
2 030
małopolskie
krakowski
Liszki

614
Kielcza
2 027
opolskie
strzelecki
Zawadzkie

615
Lubcza
2 025
małopolskie
tarnowski
Ryglice

616
Lipusz
2 024
pomorskie
kościerski
Lipusz

617
Strzeszyn
2 020
małopolskie
gorlicki
Biecz

618
Rączna
2 015
małopolskie
krakowski
Liszki

619
Sulików
2 014
dolnośląskie
zgorzelecki
Sulików

620
Jelna
2 010
podkarpackie
leżajski
Nowa Sarzyna

621
Miłkowice
2 001
dolnośląskie
legnicki
Miłkowice

.
Sławoborze
2 001
zachodniopomorskie
świdwiński
Sławoborze

623
Banie
2 000
zachodniopomorskie
gryfiński
Banie
prawa miejskie: 1230-1945

.
Bełchów
2 000
łódzkie
łowicki
Nieborów

.
Bielsk
2 000
mazowieckie
płocki
Bielsk

.
Bożków
2 000
dolnośląskie
kłodzki
Nowa Ruda

.
Brzostek
2 000
podkarpackie
dębicki
Brzostek

.
Brzezna
2 000
małopolskie
nowosądecki
Podegrodzie

.
Czerwona Tlenek wodoru
2 000
dolnośląskie
zgorzelecki
Węgliniec

.
Czyżew-Osada
2 000
podlaskie
wysokomazowiecki
Czyżew-Osada

.
Dobieszowice
2 000
śląskie
będziński
Bobrowniki

.
Dolice
2 000
zachodniopomorskie
stargardzki
Dolice

.
Dominikowice
2 000
małopolskie
gorlicki
Gorlice

.
Husów
2 000
podkarpackie
łańcucki
Markowa

.
Izdebnik
2 000
małopolskie
wadowicki
Lanckorona

.
Jasienica
2 000
mazowieckie
wołomiński
Tłuszcz

.
Klecza Dolna
2 000
małopolskie
wadowicki
Wadowice

.
Królówka
2 000
małopolskie
bocheński
Nowy Wiśnicz

.
Łapczyce
2 000
małopolskie
bocheński
Bochnia

.
Łomnica
2 000
dolnośląskie
jeleniogórski
Mysłakowice

.
Łyse
2 000
mazowieckie
ostrołęcki
Łyse

.
Maniowy
2 000
małopolskie
nowotarski
Czorsztyn
siedziba gminy

.
Michałowice
2 000
mazowieckie
pruszkowski
Michałowice

.
Mieścisko
2 000
wielkopolskie
wągrowiecki
Mieścisko

.
Niedomice
2 000
małopolskie
tarnowski
Żabno

.
Nieporęt
2 000
mazowieckie
legionowski
Nieporęt

.
Nurzec-Stacja
2 000
podlaskie
siemiatycki
Nurzec-Stacja

.
Obra
2 057
wielkopolskie
wolsztyński
Wolsztyn

.
Ochotnica Górna
2 000
małopolskie
nowotarski
Ochotnica Dolna

.
Olsztyn
2 000
śląskie
częstochowski
Olsztyn

.
Otrębusy
2 000
mazowieckie
pruszkowski
Brwinów

.
Pawłowice
2 000
wielkopolskie
leszczyński
Krzemieniewo

.
Poręba Spytkowska
2 000
małopolskie
brzeski
Brzesko

.
Raniżów
2 000
podkarpackie
kolbuszowski
Raniżów

.
Rozbórz
2 000
podkarpackie
przeworski
Przeworsk

.
Ruszów
2 000
dolnośląskie
zgorzelecki
Węgliniec

.
Sanniki
2 000
mazowieckie
gostyniński
Sanniki

.
Siedliska
2 000
małopolskie
gorlicki
Bobowa

.
Sól
2 000
lubelskie
biłgorajski
Biłgoraj

.
Stepnica
2 000
zachodniopomorskie
goleniowski
Stepnica

.
Strzebielino
2 000
pomorskie
wejherowski
Łęczyce

.
Trzebież
2 000
zachodniopomorskie
policki
Police

.
Trzemeśnia
2 000
małopolskie
myślenicki
myślenicki

.
Wierzchlas
2 000
łódzkie
wieluński
Wierzchlas

.
Wilcza Testament
2 000
podkarpackie
kolbuszowski
Dzikowiec

.
Wola Raniżowska
2 000
podkarpackie
kolbuszowski
Raniżów

.
Zalesie Górne
2 000
mazowieckie
piaseczyński
Piaseczno

Źródła

• Artykuł w Wiki o Kurowie
• Szukacz.pl
• Hoga.pl
• Główny Stanowisko Statystyczny
• Lubelski Stanowisko Wojewódzki
• GeoPortal
• Portal gminy Pawłowice

OPAC (Online Public Access Catalogue) - społeczny dojście do katalogu biblioteki przez Internet.

Ponieważ obiekt umysłowy tego artykułu ma formę tylko zalążkową, pomóż nam ją powiększyć, o tak dalece dysponujesz odpowiednimi źródłami.
Prosimy, zapoznaj się najsampierw z zasadami natomiast zaleceniami edytowania Wikipedii.

Baskowie

Liczebność ogółem
2300000

Regiony zamieszkania
Hiszpania - 1900000
Republika francuska - 200000
resztka świata - 170000

Język
baskijski

Religie
katolicyzm

Baskowie – naród zamieszkujący tereny na granicy Hiszpanii i Francji ponad Zatoką Biskajską. W chwili obecnej żyje naokoło 2,3 miliona Basków, z czego 1,9 miliona w Hiszpanii, wokół 200 tysięcy we Francji i 170 tysięcy na emigracji (głównie w Ameryce Łacińskiej).

Spis treści

• 1 Historia
  • 1.1 Stulecie przemian
  • 1.2 Przyjście na świat świadomości narodowej
  • 1.3 Druga Republika
  • 1.4 Niegodziwość Guerniki
  • 1.5 Czasy reżimu
  • 1.6 Wyczekiwane zmiany
  • 1.7 Pakt z Lizarra
• 2 Obszar kulturowy i dyskurs baskijski
  • 2.1 Odrębność Basków: ekonomia
  • 2.2 Baskowie i morze
  • 2.3 Sławni Baskowie
  • 2.4 Zobacz też

//

Historia

Pochodzenie Basków jest nieznane. Najprawdopodobniej wywodzą się od ludności, która zamieszkiwała znaczną część Europy nim przybyciem Indoeuropejczyków (II millenium p.n.e.). W starożytności nie ulegli celtyzacji i romanizacji, kiedy inne ludy Półwyspu Iberyjskiego. Baskowie mówią językiem, jaki nie wywodzi się z języków indoeuropejskich, wykazuje za to pewne zgodność do dialektów, którymi posługują się pewne odosobnione populacje w dolinach Kaukazu. Nurtujący pretekst do badania pochodzenia Basków dają szkoła główna powyżej grupami krwi. Otóż allel grupy krwi B faktycznie u nich nie występuje, a częstość występowania grupy krwi 0 jest najwyższa w Europie. Ok. 35% ludności baskijskiej ma grupę krwi Rh-, na przestrzeni podczas gdy w Europie składnik Rh nie występuje w wokół 15 przypadkach na 100.

Baskijska moneta z I w. bite w Pampelunie

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego uzyskali wolność. Wizygoci i Arabowie nie zdołali utrzymać w ryzach ich ziem (z wyjątkiem okolic Pampeluny). Początki baskijskiej państwowości związane są z powstałym w 824 roku Królestwem Pampeluny, później znanym w charakterze Królestwo Nawarry, które poniżej względem terytorialnym zbliżone było do obecnego obszaru Kraju Basków. Za rządów króla Sancha III Wielkiego (ok. 1000-1035) królestwo to było największą potęgą chrześcijańską na Półwyspie Iberyjskim. Po niemalże czterech wiekach panowania rodzimej dynastii, w roku 1200, w wyniku niepokojów wewnętrznych prowincje Gipuzkoa, Araba i Bizkaia oderwały się od Królestwa Nawarry i zostały włączone do Królestwa Kastylii, acz panujący kastylijski musiał obiecać, iż będzie przestrzegał Statutów Nawarry (tzw. fueros), a władzę sprawował przez wicekróla. Baskowie mieli zależeć nie królowi Kastylii, atoli lokalnym zgromadzeniom. Umowa to rozciągało się na wszystkie kwartet jednostki terytorialne – Arabę, Gipuzkoę, Bizkaię i Nawarrę i było ratyfikowane przez kolejnych monarchów hiszpańskich. Nie zważając na włączenia do wielkiego organizmu państwowego, terytoria zamieszkane przez Basków charakteryzowała polityczna odrębność. Wybitni Baskowie byli wybitnymi Hiszpanami: ministrami Korony, wojownikami, konkwistadorami w Nowym Świecie, administratorami, misjonarzami.

Stulecie przemian

Wiek XIX był na rzecz tych terenów okresem diametralnych zmian gospodarczych i społecznych. W roku 1765, w odpowiedzi na nasilającą się dyskryminację ze okolica Kastylijczyków, którzy zaczęli absorbować wysokie stanowiska w ich kraju, Baskowie powołali Asysta Przyjaciół Kraju Basków. Jego celem była legalne opozycja nowym, antyautonomicznym tendencjom w polityce Hiszpanii. Kwartet lata później, w wyniku reformy administracyjnej, likwidacji uległa niezależność francuskiej części Gaskonii, którą poza tym ograniczono w tym momencie w okresie rewolucji francuskiej. W 1814 roku król Hiszpanii Ferdynand VII zniósł konstytucję uchwaloną para lata uprzednio i tym samym odebrał baskijskie przywileje w swoim królestwie.

Po śmierci Ferdynanda w Hiszpanii płomienny walki między pretendentami do tronu określone mianem wojny karlistowskiej (1833-37). W jej czasie przywiązani do swych swobód i obyczajów, detalicznie religijni Baskowie wobec hasłem Bóg i stare prawa jak karliści popierają Don Carlosa – konserwatywnego pretendenta do tronu Hiszpanii. Konsekwencją wojny było częściowe zwolnienie podstawowych regulacji dotyczących swoistej odrębności Basków, które, zapisane we fueros, obowiązywały w niespełna niezmienionej postaci aż do 1841 r. Dotyczyło to przede wszystkim istnienia odrębnych instytucji państwowych, które zdelegalizowano. Również w tym roku ustalono ostateczną granicę między Francją a Hiszpanią, dzieląc obrębek Basków na para części: francuską, w składniki której wchodziły trzy prowincje (Lapurdi, Zuberroa, Dolna Nawarra) i hiszpańską, składającą się z Bizkai, Gipuzkoi, Górnej Nawarry i Araby. Dzięki tego podziału powstało parol jednoczące Basków, „Zapiak Bicz”, alias „Siedem w jedności”. Oznaczać ono miało dążność do połączenia wszystkich siedmiu prowincji w jedno państwo. W wyniku klęski karlistów w III wojnie karlistowskiej (1872-1876), doszło do całkowitego zniesienia fueros. Unieważnienie przywilejów (m.in. przywilejów celnych) było toż poważnym impulsem do rozwoju gospodarczego tych regionów.

Urodzenie świadomości narodowej

Za prekursora baskijskiej doktryny narodowej uważa się Sabino Aranę y Goiri (literat „Formularza istotnych zasad nacjonalizmu baskijskiego”). Był on założycielem PNV Baskijskiej Partii Narodowej (Eusko Alderli Heltzale, Partido Naciona Vizcaya), powstałej w 1894 r. Pierwotnie była pani organizacją krańcowo nacjonalistyczną, tradycjonalistyczną i antyliberalną. Arana opowiadał się za stworzeniem samorządnego państwa baskijskiego, związanego z Hiszpanią na zasadzie równości, politycznie podporządkowanego Kościołowi, składającego się z szeregu autonomicznych jednostek zarówno z hiszpańskiej, kiedy i francuskiej części ziemi Basków. Był również pomysłodawcą narodowej flagi – ikurriny, na której barwa komunistyczny symbolizuje prowincję Bizkaia, biała barwa krucyfiks to mocno wierze katolickiej, a baks krucyfiks (nazwany krzyżem św. Andrzeja) ma być podobnym Dąb w Guernice. Wyjątkowy ścisk kładł on na nieodzowność zachowania i rozwoju języka – euskery. Do 1898 r. działanie PNV miała niezmiernie wąski twarz. Grupa liczyła niewielu członków i funkcjonowała w warunkach pół-tajności. Akcesja grupy euskalerriacos Ramona Soty do PNV natomiast podpora finansowe i propagandowe udzielone Aranie przez tygodnik Euskalduna zaowocowały pierwszymi sukcesami wyborczymi (Arana został deputowanym prowincji Bizkaia w Bilbao) i PNV zaczęła przesadzać znaczenia na baskijskiej scenie politycznej.

Druga Republika

16 kwietnia 1931 roku proklamowana została Druga Rzeczpospolita Hiszpanii. Odżyły marzenia Basków o odzyskaniu co najmniej części odebranych swobód. Tym z większym natężeniem, że śmiały szczebel uznał autonomię Katalonii. Uzyskanie w 1936 roku autonomii przez Basków nastąpiło w czwórka lata po przeprowadzeniu stosownego referendum. Wedle statutu autonomicznego Baskowie mogli być wyposażonym swój parlament i kategoria nim przedtem dostępny, posiadali system prawny do prowadzenia własnej polityki podatkowej zaś swobodę rozwoju kultury. W kompozycja Kraju Basków weszły prowincje Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, nie znalazła się w przedtem Nawarra, której obywatele odrzucili autonomię w referendum. Wynikało to z faktu, iż odsetki ludności rdzennie baskijskiej był w tamtym miejscu w dużej mierze poniższy. Działania te spotkały się z ostrym sprzeciwem przeciwników rządów republikańskich. Piksel 2 opublikowanego w 1933 r. programu politycznego faszyzującej partii „Falanga” głosił: „Hiszpania jest jednością przeznaczoną Narodowi. Całkowity zamachnięcie się na tę integralność jest antypatyczny. Cały separatyzm jest zbrodnią, której nie przebaczymy. Obowiązująca ustawa zasadnicza, dając szczegół temuż, stanowi machnięcie na Spójność przeznaczoną Hiszpanii. Więc żądamy jej natychmiastowego zniesienia”. Falanga chciała przerobić Hiszpanię w państwo centralistyczne, sprzeciwiała się jakimkolwiek elementom autonomii. W nocy z 17 na 18 lipca 1936 roku w Hiszpanii wybuchło antyrepublikańskie zryw przy dowództwem generała Francisco Franco, które zapoczątkowało wojnę domową. Po jej wybuchu, rozpad wśród Basków się pogłębił: Baskowie z Navarry i Alavy opowiedzieli się po stronie generała Franco , zasilając karlistowskie oddziały zbrojne – requetes, tudzież nacjonaliści opowiedzieli się po stronie rządu ludowego i 7 października 1936 powołali na terenie Vizcaya i Gipuzkoa autonomiczną republikę Euzkadi. Na czele rządu baskijskiego stanął Jose Antonio de Aguirre. Strategiczne punkt i wachlarz naturalne kraju Basków były z punktu widzenia allel. Franco nadzwyczajnie istotne. Daleko rozwinięty i uprzemysłowiony powierzchnia przy panowaniem mniejszości narodowej jak w pełni osobny uczestnik taktowny zagrażał planom faszystów i stąd rebelianci dążyli do jego podporządkowania w pierwszej kolejności. Franco wiedział, iż przełamanie oporu Basków będzie silnym ciosem na rzecz rządu madryckiego. Zagraniczni sojusznicy rebeliantów żądali poza tym pokrywania kosztów pomocy wojskowej dostawami rud żelaza. Najbogatsze i złoża tego surowca znajdowały się właśnie w Kraju Basków.

Cios poniżej pasa Guerniki

W czasie wojny domowej, 26 kwietnia 1937 narodowo-socjalistyczny filia „Condor” zbombardował ognisko miasta Guernica, która była wtedy siedzibą rządu autonomicznego Kraju Basków. Ofensywa spowodował ogromne zniszczenia w mieście. Tragedii dopełnił faktyczny stan rzeczy, iż stało się to w doba targowy. Zginęły 1654 osoby, a 889 zostało rannych. Ofiarami byli zaledwie cywile. Od tej chwili termin ta stała się na rzecz całego narodu Basków, dniem narodowej tragedii. Nacjonaliści hiszpańscy rozpowszechnili informację, iż ofensywa był dziełem Frontu Ludowego i pył na celu rozwój oporu Basków przeciw frankistom. Po gwałtownej kampanii trwającej od kwietnia do sierpnia 1937 tereny autonomii zostały opanowane przez frankistów. Dwoje z czterech prowincji baskijskich które poparły kategoria republikański, zostały oskarżone o zdradę i po wojnie poddane represjom.

Czasy reżimu

Po ostatecznym przejęciu władzy w całej Hiszpanii przez Franco rozpoczęły się prześladowania zbuntowanej mniejszości narodowej. Baskowie zostali uznani za zdrajców, a wszystkie stanowiska administracyjne objęli Kastylijczycy. Trwający do roku 1948 sytuacja wojskowy efektywnie uniemożliwił jakąkolwiek legalną walkę o restauracja autonomii. Ranga Franco doprowadził do formalnoprawnej likwidacji uprawnień autonomicznych Kraju Basków. Zakazano używania języka baskijskiego, wydawania narodowych pism, kultywowania tradycji. Zabroniono obchodzenia świąt narodowych. Przeżycie kultury i języka w okresie frankistowskim a plus behawior narodowej odrębności zawdzięczali Baskowie, w dużym stopniu, Kościołowi katolickiemu. Proch on, jak wyjątkowy uczestnik w regionie, system prawny do prowadzenia wyższych uczelni. Seminaria duchowne na terytoriach baskijskich stały się miejscami pielęgnowania narodowej spuścizny a kształtowania przyszłej baskijskiej inteligencji. Półjawnie działały również szkoły baskijskie (ikastolas), prowadzone przez działaczy narodowych nauczających języka baskijskiego tudzież historii i geografii Kraju Basków. Radykalizm rządu centralnego spowodował rozwój nastrojów niepodległościowych. W efekcie, w lecie 1959 roku narodziła się ETA (Euskadi Ta Askatasuna – Macierz Basków i Autonomia) utworzona przez grupę studentów niezadowolonych z umiarkowanych postulatów PNV. ETA była jedyną zbrojną grupą działającą w Hiszpanii w trakcie rządów Franco. Pierwsze danie działania ugrupowania polegały na podkładaniu ładunków wybuchowych w miastach Bilbao, Vitoria i Santander. Pierwsza duża ruch zbrojna miała obszar w 1961 r. – była to nieudana próba wykolejenia pociągu wiozącego weteranów wojny domowej do Donostii na obchody 25 rocznicy zakończenia wojny. Milicja odpowiedziała blokadami dróg, przeszukiwaniami domów, torturami aresztowanych. W efekcie wielu Basków udało się na emigrację, w czasie podczas gdy inni poparli walkę ETA. Kolejne akcje ETA wiązały się z kolejnymi aresztowaniami. Aresztowania skutkowały procesami, w których zapadały wyroki śmierci. W kwietniu 1975 kondycja zaostrzyła się do tego stopnia, iż ogłoszono pozycja spektakularny w prowincjach Gipuzkoa i Bizkaia. Również baskijski Kościół stal się obiektem ataków ze okolica rządu – aresztowano biskupa Bilbao Anoverosa, księdza Eustasio Erquicia poddawano brutalnym torturom.

Wyczekiwane zmiany

Po śmierci generała Francisco Franco, 20 listopada 1975 roku, Hiszpania rozpoczęła długą drogę ku demokracji. Południowe prowincje Kraju Basków – później przy kontrolą wojskową – zostały podzielone. Oddzielono Nawarrę od Araby, Bizkai i Gipuzkoi. Swoboda, którą im przyznano stanowiła niemniej dopiero co pamięć niezależności, jaką cieszyły się te prowincje za panowania króla Jana III. Brzeżek Basków mógł mieć swój własny parlament, uzyskał kontrole powyżej podatkami i edukacją, przyzwolono na swobodną promocję kultury i języka. Te ograniczone ustępstwa rządu centralnego nie usatysfakcjonowały ETA, która wzmogła akcję terrorystyczną, kierując ja głównie przeciw hiszpańskim politykom. Socjalistyczny stopień z premierem Felipe Gonzalezem na czele próbował przezwyciężyć ETA tworząc antyterrorystyczna grupę GAL. Była płeć nadobna odpowiedzialna za sen wieczny 28 osób podejrzanych o członkostwo w baskijskiej organizacji. Baskowie nie ustawali tymczasem w staraniach o pokojowe sposób sporu. Pierwsze danie demokratyczne wybory w Hiszpanii odbyły się 15 czerwca 1977 roku. Referendum powyżej nową konstytucją Królestwa przeprowadzono 6 grudnia 1978. W tym okresie w Kraju Basków powstały dwa nowe partie polityczne – Euskadiko Ezkerra (EE, Lewa strona Euskadii – w roku 1993 wcielona do Hiszpańskiej Partii Socjalistycznej) i Herri Batasuna (HB, Koherencja Ludu). Te dwaj ugrupowania cieszyły się poparciem dookoła 30% elektoratu. Po wyborach ogólnokrajowych rozpoczęły się oficjalne rokowania na rzecz nadania statusu autonomicznego prowincjom Araba, Bizkaia i Gipuzkoa. Uzyskawszy legitymizację ze okolica wyborców, PNV zaczęła agitować kwestię autonomii w tym momencie w 1977 roku, uważając, iż restauracja autonomicznego stan prawny kraju Basków jest niezbędne, jeżeli chce się zakończenia przez ETA zbrojnej walki o niezawisłość. Nieodzowność sprawnego przeprowadzenia negocjacji spowodowała, iż ze okolica Basków brała w nich wkład dopiero co PNV. Alians PNV i EE zdawała sobie sprawę, iż nie ujęcie w słowa poparcia na rzecz ograniczonych postanowień statutu przez samych Basków przypuszczalnie wydać plon interwencją zbrojną Madrytu w Kraju i zamachem stanu w Hiszpanii. Politycy baskijscy podkreślali w takim przypadku w oficjalnych wypowiedziach, iż przyjęcie Statutu jest wyłącznie pierwszym krokiem na drodze do niepodległości. Pertraktacje ponad Statutem zakończyły się w lipcu 1979 r. Kodeks stwierdzał, że Baskowie będą ustanowić autonomiczną wspólnotę w ramach Hiszpanii, o nazwie Euskadi. Brzeżek Basków zginać się proch na jego mocy z trzech prowincji. Nie zamknięto aczkolwiek siła dołączenia do tychże Nawarry. Władza wykonywana miała być przez parlament, kategoria i lehendakari (prezydenta). Parlament zginać się proszek z 25 diputados (przedstawicieli) każdej z trzech prowincji wybieranych na perfekcyjny trwanie czterech lat. Z swojego grona selekcjonować mieli oni lehendakari. Prezydent od tego czasu nominował swoich consejeros (ministrów rządu autonomicznego). Parlament desygnować puder również swoich przedstawicieli do Senatu Królestwa Hiszpanii. 25 października 1979 odbyło się referendum w Kraju Basków, w którym przyjęto Przepis. Lada dzień także odbyły się wybory do parlamentu baskijskiego (9 marca 1980 roku). Baskowie raz jeszcze wyrazili wsparcie na rzecz PNV.

Tymczasem tajne pertraktacje między rządem a ETA miały obszar w roku 1992 w Algierii. Nie doprowadziły niemniej do zakończenia konfliktu. W grudniu 1997 roku 23 członków kierownictwa partii Herri Batasuna – uważanej za polityczne ramię ETA – zostało aresztowanych i skazanych na siedem lat więzienia. Na nieograniczoną skalę oddziaływanie na politykę ETA miały wydarzenia w Irlandii, jak iż ETA pozostawała w bliskich kontaktach z IRA. Wielkopiątkowe układ pokojowe skłoniło ETA do ogłoszenia we wrześniu 1998 pierwszego w ciągu 30 lat walki zbrojnej zawieszenia broni. Miało ono wyznaczać podstawa do rozmów między Herri Batasuna a rządem madryckim. W charakterze iż negocjacje z rządem nie przyniosły spodziewanych efektów, 14 miesięcy po ogłoszeniu zawieszenia broni, ETA ogłosiła, iż od 3 grudnia wznowi ataki. W latach 1979 – 1991 głosy oddane na baskijskie partie nacjonalistyczne ciągle dawały im gros w parlamencie. Po uderzenie wiodący prym w 1993 roku nie uzyskały one większości. Po wyborach w 1998 roku na 75 miejsc w lokalnym parlamencie obozowi narodowemu przypadło 41 miejsc, a jego ogólnohiszpańskim przeciwnikom 34 miejsca. Herri Batasuna zwiększyła z 11 do 14 miejsc swój położenie posiadania. Zwierzchnik narodowcy z PNV zdobyli 21 miejsc, EA – 6. Hiszpańskiej prawicy przypadło 16 miejsc, w trakcie kiedy socjalistom 14.

Pakt z Lizarra

W lecie 1998 roku główne nacjonalistyczne siły polityczne Kraju Basków spotkały się w mieście Estella (Lizarra) z nadzieją na początek negocjacji mających ująć do wypracowania wspólnego stanowiska w kwestii autonomii/niepodległości. We wrześniu 1999 roku zawartość paktu z Lizarra przedostała się do prasy. Okazało się, iż partie zgodziły się w zanim na myśl działań na przedmiot niepodległości. Władze hiszpańskie wyraziły zbulwersowanie faktem istnienia tajnego porozumienia. W konsekwencji jesienny czas 1999 roku stanowiła era zintensyfikowanych rozmów między partiami baskijskimi. W efekcie, w październiku 1999 ambasador PNV skrytykował postanowienia statutu z 1979 roku. W wyborach 2000 Partido Popular osiągnęła większa część w hiszpańskim parlamencie, a prezes rady ministrów Aznar zadeklarował dalsze negocjacje na idea autonomii Katalonii, równolegle ogłaszając iż nie będzie w przyszłości negocjował z Baskami. Główne siły polityczne w Kraju Basków prezentują w przeciwnym przypadku stanowiska które wydają się nie do pogodzenia. Po wspomnianym wyżej wyroku Sądu Najwyższego Hiszpanii skazującego na karę pozbawienia wolności 23 przywódców HB, PNV wydała deklaracja potępiające werdykt, przecież równolegle jednoznacznie odcinające PNV od jakichkolwiek związków z HB azaliż ETA. W odpowiedzi 6 i 7 grudnia biura PNV zostały ostrzelane. Zamordowanych zostało dwóch przedstawicieli Partio Popular będących burmistrzami w miejsce baskijskich. W efekcie dziesiątka tysięcy osób protestowało przeciw tym zbrodniom. Wszystkie partie obecne w Kraju Basków, z wyjątkiem HB, wzięły współpraca w wielkiej antyterrorystycznej manifestacji. W wyborach 2001 roku PNV i EA zdobyły wspólnie 33 z 75 miejsc w lokalnym parlamencie, inaczej 7 miejsc więcej aniżeli dwaj lata wprzódy. Para partie „hiszpańskie” zajęły drugie i trzecie obszar, pomimo prowadzenia w Kraju Basków agresywnej kampanii w nadziei na odsuniecie PNV od władzy. Pokłosie wyborów został natomiast odebrany w charakterze niepowodzenie Aznara i rządu centralnego, jaki nie szczędził środków na kampanię. Równolegle, jawnie pomoc straciły również partie ekstremistyczne. Plon wyborów unaocznił pomoc mieszkańców Kraju Basków na rzecz umiarkowanego podejścia do kwestii niepodległości. 30 grudnia 2004 roku parlament baskijski przyjął bezwzględną większością głosów hipoteza reformy Statutu z Guerniki, tzw. Program Ibarretxe, jaki odtąd został przedstawiony Kortezom. Program ów, oględny znaczące poszerzenia autonomii Kraju Basków, został jednak odrzucony przez parlament hiszpański (Kortezy) i dzisiaj temat reformy statutu Kraju Basków znajduje się w impasie.

Źródła: MacClancy, Jeremy. 1988. “The Culture of Radical Basque Nationalism”. Anthropology Today 4:5 (October), pp. 17-19. Da Silva, Milton M. 1975. Modernization and Ethnic Conflict: The Case of the Basques. Comparative Politics 7:2 (January), pp. 227-251. Blinkhorn, Martin. 1974. ‘The Basque Ulster’: Navarre and the Basque Autonomy Question under the Spanish Second Republic. The Historical Journal 17:3 (September), pp. 595-613. Payne, Stanley G. 1991. Nationalism, Regionalism and Micronationalism in Spain. Journal of Contemporary History 26:3/4 (September), pp. 479-491.

Cywilizacja i mowa baskijski

Świadomość odrębności społeczno–kulturowej Basków jest niezwykle duża. Uważają się oni za syn pierworodny naród w Europie, mówiący najstarszym i reliktowym językiem. Są jedyną grupą – u rodziny kaukaskiej, która oparła się „indoeuropejskiej inwazji” i od tysiącleci zamieszkuje zapewne ów tenże sam przestrzeń. Odrębność Basków jest potwierdzona badaniami genetycznymi – wykazują oni, pewne odrębne cechy genetyczne. To jest, nad jedna druga populacji baskijskiej ma grupę krwi łach, poza tym badania psychologiczne wykazały, iż ruchy gałek ocznych u Basków w określonych sytuacjach (np. gdy sobie nieco przypominamy, czy też jak trochę sobie wyobrażamy) wykazują inne cechy aniżeli u całej reszty populacji ludzkiej. Ranga hiszpański sprzeciwia się badaniom genetycznym ponad odrębnością Basków, jako że obawia się on, iż mogłyby przynieść argumentów zwolennikom nacjonalistów. Zagadnienie konieczności zachowania odrębności rasowej Basków (limpieza de sangre, alias niewinność krwi) została poza tym zapoczątkowana na w żółwim tempie nim tym, gdy przeprowadzono pierwsze danie badania genetyczne, przez wspomnianego działacza nacjonalistycznego z drugiej połowy XIX w., Sabino de Aranie. Baskowie zamieszkują tereny znakomicie nadające się do przetrwania i zachowania odrębności etnicznej. Są górzyste i zalesione, położone na uboczu głównych szlaków handlowych, nie przedstawiały dużej wartości na rzecz kolejnych najeźdźców z braku bogactw materialnych i dobrych gleb. Równolegle gleby te były na tak wiele żyzne, iż w połączeniu z obfitymi opadami umożliwiały przetrwanie.

Edukacja. W ostatnich dziesięcioleciach obserwuje się znaczące intensyfikacja języka i kultury, raz za razem więcej ludzi zaczyna wygłaszać przemówienie po baskijsku, co jest mało co odwróceniem trendu trwającego od wielu dziesięcioleci. Dyskurs baskijski zaczyna pojawiać się w największych metropoliach regionu – Pampelunie, San Sebastian, Bilbao. Świadectwem ożywienia kulturalnego jest prosto z mostu słynnego Muzeum Gugenheima w Bilbao. W 1979 r., jak brzeżek Basków uzyskał autonomię, jeno 20 proc jego ludności używało baskijskiego. Dzisiaj numer ta wynosi 22%, doniośle wzrosła natomiast numer osób, które znają baskijski, mimo to nie używają go w domu (np. numer mieszkańców Kraju Basków nie znających baskijskiego w ogóle zmniejszyła się o 250 tys. od 1991 do 2001 r., dzisiaj stanowią oni 44% – tak więc nad jedna druga mieszkańców poprawnie zna baskijski). ów postęp był wynikiem wzmocnienia nastrojów nacjonalistycznych i świadomej polityki rządu baskijskiego, zmierzającego do zwiększenia zasięgu baskijskiego. Istnieją specjalne instytucje popierające „baskizację”: nie zaplanowany fakultet baskijskiego ministerstwa edukacji, Instytut Piśmienności Dorosłych i Baskizacji a Instytut Baskijski Administracji Publicznej. Istnieje instytucja państwowa (Królewska Akademia Języka Baskijskiego) i masa prywatnych zajmujących się normalizacją języka (ustalaniem naukowej terminologii itp.). Efekty są pozytywne. Na Uniwersytecie Kraju Basków 25% studentów uczy się w języku baskijskim. Wśród osób w wieku od 16-24 lata panuje większa wiedza baskijskiego aniżeli wśród osób w wieku 25-34, często zdarza się, iż młodzi używają języka między sobą, a nie używają go w domu. Stąd również kategoria baskijski podejmuje operacja o to, by baskijski był przekazywany z pokolenia na ród, i by młodzi, nauczywszy się baskijskiego w szkole, używali go dodatkowo w domu. Na terenie Kraju Basków działają trzy uniwersytety: Wszechnica Kraju Basków (państwowy), Uniwerek Duesto (poczesny, osobisty uniwerek o długiej tradycji, zarządzany przez Jezuitów), Wszechnica Mondragon (osobisty). Sprzyjająca przetrwaniu języka baskijskiego położenie panuje atoli dopiero co w Hiszpanii. We Francji obowiązuje w dalszym ciągu gra polityczna asymilacji i jednego języka urzędowego, a kierunek używania baskijskiego zmniejsza się.

Kultura. W początkowym okresie cywilizacja baskijska była oparta na przekazach ustnych, toteż pierwsze danie dzieło sztuki literackie, zbiór wierszy Beniata Etxepare, datuje się nie wcześniej na stulecie XVI. Za najwybitniejszego pisarza baskijskiego uważa się Miguela de Unamuno y Jugo (1864-1936). Był profesorem uniwersytetu w Salamance, zajmował się ponadto filozofią. Baskowie uwielbiają uroczystość. Np. w sierpniu Bilbao i San Sebastian obchodzą Siedem dni Miasta. W tym czasie wędrujące orkiestry wygrywają ludowe melodie na miejscowych fletach (txistu) natomiast bębnach. San Sebastian znane jest oraz z Międzynarodowego Festiwalu Filmowego (istnieje od 1957 r. najlepsze filmy fabularne i krótkometrażowe nagradzane są Wielką Złotą Muszlą), odwiedzanego przez licznych turystów. Baskowie wykazują się pewnymi odrębnościami, jeżeli chodzi o zwyczaje i tradycje, w stosunku do reszty populacji Hiszpanii. Zwraca uwagę nadzwyczaj duże oddanie do domu, domowego siedliska. Familia, miano rodowe baskijskie kojarzone jest z określonym domem, co więcej chyba że ów w tej chwili nie istnieje. Nazwiska te, przetłumaczone, brzmią często „na szczycie wzgórza”, czy też „w dole rzeki”, co określa lokalizacja rodowego siedliska. Świadczy to o dużym przywiązaniu Basków do swojej ziemi i ogromnie długiej tradycji osadnictwa. W przeciwieństwie do kultur Indoeuropejczyków, pierwotna obszar kulturowy Basków była chyba matriarchalna, wszak w związku z wpływami sąsiednich ludów utraciła taki twarz i teraz przy tym względem Baskowie nie różnią się od Hiszpanów. Pomimo to, stanowisko kobiety ciągle była lekko lepsza aniżeli na sąsiednich terytoriach. Poniżej względem religii, baskijska populacja od zawżdy była ortodoksyjnie katolicka, choć owszem w ostatnich latach pospołu z procesami sekularyzacji pobożność ta osłabła. Baskiem był założyciel zakonu jezuitów, Ignacio de Loyola. Mitologia Basków, obecna w licznych legendach i przekazach, wykazuje pewne odrębne cechy w stosunku do mitologii ludów indoeuropejskich. Najważniejszą boginią była Mari (a w takim przypadku nie Bóg, podczas gdy u ludów indoeuropejskich, właśnie kociak, symbolizująca rozrodczość), a jej mężem Sugaar. Byli to Bogowie kreacji i destrukcji, zamieszkujący w niedostępnych szczytach Pirenejów. Baskowie mają swojego człowiek śniegu, zamieszkującego w Pirenejach i zwanego Basajaun. Nie jest do końca jasne tak jak elementów w baskijskich legendach jest pogańskich, a tak jak pochodzi z czasów rzymskich i ze średniowiecza (bo często zdarza się racja, iż „pogańscy” wielgachny przyjmują w legendach świat chrześcijański itp.).

Tradycyjne baskijskie biegi łodzi rybackich

Sport. Jest multum tradycyjnych sportów baskijskich, np. biegi w łodziach rybackich (trainera), przeciąganie liny (sokatira), koszenie trawy kosą (segalaritza), różne formy wyścigów z głazami azali ich przenoszenia (dema), np. za pomocą zwierząt domowych, biegi psów pasterskich, transfer ciężarów na okres (txinga errute). Jest podobnie specjalna baskijska próbka walki (zipota). Corrida jest równie popularna, co w innych częściach Hiszpanii, nie bacząc na iż Obrębek Basków przenigdy nie specjalizował się w hodowli byków. W Pampelunie, stolicy Nawarry, odbywa się co roku słynny zawody wyścigowe przedtem uciekającymi bykami, jedna z większych atrakcji turystycznych regionu (zrazu było to po prostu dyrygowanie byków na corridę ulicami miasta). Wielką pasją Basków pozostaje piłka nożna. W tym przypadku pełni płeć nadobna funkcję nie właśnie roz