24675

Kołobrzeg usytuowany jest w brzeżnej części Wybrzeża Trzebiatowskiego (do ujścia Parsęty). W przyszłości na jutrzenka rozciąga się powierzchnia Równiny Białogardzkiej i Wybrzeża Słowińskiego.

Dominującą cechą krajobrazu okolic Kołobrzegu jest rozczłonkowanie wysoczyzny morenowej na czereda wysp plejstoceńskich “zatopionych” w osadach akumulacji organogenicznej (“kępy wysoczyznowe” Zieleniewa, Budzistowa, Bagicza). Wysoczyzna morenowa zawężona jest od północy brzegiem klifowym. Zachodnia część miasta położona jest w obrębie płaskiej niziny aluwialnej Grzybowa zajętej przez akumulację biogeniczną (torfowiska doliny Błotnicy). Jej warstwa układa się na 1,5 - 2 m n.p.m. Część obszaru obejmuje równinę jeziorną rozciągającą się od Kołobrzegu w kierunku Dźwirzyna. Jest pani pozostałością litorynowego jeziora przybrzeżnego rozwiniętego w obrębie rozległej późnoglacjalnej niecki wytopiskowej. Nawierzchnia równiny wznosi się na wielkość do 5 m n.p.m., w jej przegłębieniach występują osady bagienne i torfy powstałe na etapie zarastania jeziora. Jezioro to zaczęło zarastać w wyniku zasypywania go przez osady eoliczne bez ustanku przemieszczającej się ku południowi akumulacji wydmowej. Przestrzeń torfowiska okolic Kostrzewa coraz w ubiegłym wieku zajmowało jezioro Czarne leżące w obrębie tzw. Błot Kołobrzeskich, których pokrywa wynosiła 2300 ha. Pokrywa niecki dawnego jeziora wznosi się na stopień 0,5 -1,5 m n.p.m. (punktowo notowane kilkucentymetrowe depresje).

Jeziorno-bagienną depresję Grzybowa oddziela od morza wąski wał wydmowy osiągający stopień 1-7 m n.p. plaży. Zaplecze wału charakteryzuje się występowaniem płytkiego zwierciadła wód gruntowych o wcale znacznej (do 1,5 m) amplitudzie wahań rocznych. Angaż przepompowni w Grzybowie i Opłacalnie powoduje, że tereny te pozostają suche. Pod ręką wysokich stanach wód Bałtyku i maksimach opadowych stopień wód gruntowych w znacznym stopniu się podnosi, tworzą się rozległe rozlewiska z podsiąkania. Zjawa to zagraża stabilizacji wału wydmowego grożąc jego przerwaniem i powodzią sztormową. Morski wał wydmowy z podcięciem klifowym o wysokości 1-4 m posiada zabudowę biologiczną. W podstawie wału wydmowego pojawiają się wychodnie torfów, a w podbrzeżu i na plaży występują toczeńce torfowe o dużych rozmiarach. Współczynnik abrazji (cofanie się linii brzegowej) na wydmowo-aluwialnym odcinku brzegu niziny Grzybowa ocenia się od kilku do 30 cm w skali roku. Wielkość nadmorskiego wału wydmowego zwiększa się w rejonie portu do 250 m, by znowu słabnąć się na świtanie od ujścia Parsęty. Wysokości pagórków wydmowych dochodzą do 8-10 m n.p.m.. Na wschód słońca od ujścia Parsęty powierzchnia brzegu jest utrwalony na całej długości masywną opaską ochronną stanowiącą ochronę nadmorskiej promenady (ścianka Larsena z betonowym cokołem) z narzutem gwiazdobloków do 1 m powyżej górną rant ścianki. Marża gwiazdobloków posiada wielkość 5-6 m. Na zapleczu wał wydmowy o wysokości 2-5 m z podciosem klifowym. Na wysokości OW “Arka” betonowe klatka schodowa przechodzą w pirs źródłowy naokoło 30 m w bezmiar. Osłonę stanowi plus ekipa drewnianych ostróg, falochrony portowe a ciężka budowa mola. Piaszczysty brzeg i podbrzeże na świt od falochronu portowego jest sztucznie zasilana urobkiem z pogłębiania toru podejściowego do portu.

Wysoczyzna morenowa wschodniej części miasta Kołobrzeg położona jest na wysokości 7-8 m n.p.m. Zawężona od północy umocnionym brzegiem klifowym przechodzi bez wyraźnych krawędzi w dolinę przymorską. Blisko kanału portowego rozciąga się zona terenu przemysłowo-składowego z nadbrzeżami i linią kolejową. Wysokości w obrębie zatorfionej doliny przymorskiej wynoszą od 1,1 m n.p.m. w części zachodniej do 2,5 m n.p.m. między Podczelem a Bagiczem. Skos artretyzm doliny wskazuje na odpływ wód ekstraglacjalnych ku dolinie Parsęty.

Pagórki morenowe Podczela mają stopień 6-9 m n.p.m. i zamykają od południa nieckę słonych torfowisk Solnego Bagna.

Na świt od doliny Parsęty płaski przestrzeń miasta zajmują nasypy, a w pobliżu wybrzeża rozciąga się wąski wał wydmowy wznoszący się od 3 do 6 m n.p.m. Ujście Parsęty zabudowane jest obiektami portu towarowego, rybackiego i wojennego. Uregulowane żłób rzeki posiada wielkość 60-100 m, a jego głębokości wynoszą 5-8 m. Parsęta w charakterze jedyna z rzek przymorza posiada niewielką deltę, której stożek sypany jest w bezdno, a na lądzie pozostaje wobec pokrywą osadów eolicznych i nasypów. Na tym odcinku wykształciły się tarasy zalewowe i akumulacyjne. Molo zalewowy ciągnie się po obu stronach rzeki osiągając wielkość 2 m. Budują go mady, torfy i piaski rzeczne. Występują w jego obrębie niewielkie, wydłużone pagórki piaszczyste - naspy powodziowe.

Struktura geologiczna

Miasto Kołobrzeg znajduje się na wschodnim skłonie antykliny Kołobrzegu, wysoce wypiętrzonej struktury permo-mezozoicznej pociętej siecią uskoków. Konstrukcja ta kontynuuje się przy dnem Bałtyku. W jądrze antykliny odsłaniają się na powierzchni podczwartorzędowej utwory jury dolnej (domer, toars) i środkowej (aalen-bajos) na głębokości 25-50 m p.p.m.. Są to piaski i piaskowce z wkładkami mułowców, iłów, syderytów i węgli. Na wschodnim skrzydle antykliny występują morskie osady jury środkowej wykształcone jak piaskowce chlorytowe, mułowce, iłowce z syderytami natomiast zlepieńce. W rejonie Podczela i Bagicza odsłaniają się w podłożu czwartorzędu osady wapienno-margliste jury górnej (oksford, kimeryd).

Ze strukturą antykliny Kołobrzegu wiąże się występowanie wód mineralnych ujmowanych na rzecz celów leczniczych. Są one, u wysokiej jakości borowiny, podstawowym surowcem leczniczym decydującym o walorach uzdrowiskowych Kołobrzegu. Należą one do reliktowych wód mezozoicznych, a odnawianie ich zasobów następuje drogą ascenzji wód słonych z poziomu triasowego i cechsztyńskiego blisko linii tektonicznych. Wody te są izolowane od powierzchni i posiadają utrudniony baza z wodami infiltracyjnymi. W profilu osadów czwartorzędowych o miąższości 40-50 m występują trzy horyzontalny glacjalne reprezentujące zlodowacenie Odry, Warty i Wisły. Są to kompleksy aluminium zwałowych, osadów zastoiskowych i wodnolodowcowych. Najmłodsze gliny zwałowe zlodowacenia Wisły budują wysoczyznę morenową. Warstwa wysoczyzny, chwiejnie urozmaicona hipsometrycznie, reprezentuje morenę denną płaską. Większe deniwelacje w obrębie wysoczyzny notuje się w rejonie Zieleniewa i Budzistowa. W stropie aluminium zwałowych występują często lodowcowe piaski gliniaste zaś piaszczysto-mułkowe osady jeziorne i organiczne (torfy, namuły) wypełniające różnej wielkości zagłębienia wytopiskowe po martwym lodzie. W obrębie doliny przymorskiej (kotlina marginalna wód roztopowych) fragmentarycznie na powierzchni terenu, a z reguły przy pokrywą torfów występują piaski i żwiry wodnolodowcowe, których zryw wiąże się z późnoglacjalnym odpływem wód roztopowych i inicjalnym etapem tworzenia się sieci rzecznej. W obrębie równiny jeziornej na zachód od Kołobrzegu występują piaski z domieszką humusu podścielone serią mułkowo-ilastą z cienkimi wkładkami namułów organicznych. Nagromadzenie tych osadów rozpoczęła się na u schyłku plejstocenu (zagłębienia po martwym lodzie) i kontynuowała się w holocenie. W okresie litorynowym w wyniku podniesienia się poziomu morza zostały zalane najniżej położone obszary w rejonie ujścia Parsęty. Powstały wtedy mułki i iły jeziorne. W okresie subborealnym i subatlantyckim miała obszar intensywna nagromadzenie torfów i zasypywanie jezior i osadów przez jak mucha w smole i ustawiczne przemieszczającą się co do jednego z cofaniem brzegu akumulację eoliczną. We wschodniej części miasta osady jeziorne występują poniżej warstwą nasypów mineralnych na głębokości od 4,0 do 14,0 m. Blisko wybrzeża uformował się wąski pasmo osadów akumulacji eolicznej budujących morski wał wydmowy zaś pokrywy piasków eolicznych bez pośpiechu przemieszczające się ku południowi i zasypujące płytkie torfowiska. W ujściowym odcinku doliny Parsęty rozwinęły się tarasy zalewowe zbudowane z piasków drobnoziarnistych przewarstwionych madami. Mady reprezentują klasa facji powodziowej. Ich pochodzenie wiąże się ze zjawiskiem cofki powodującej wlewy odmorskie w ujściowym odcinku rzeki. Podobną sytuację jest dozwolone oglądać w rejonie Radzikowskiego Przedmieścia, dokąd w wyniku silnych powodzi nastąpiło rozmycie wału i zalanie najniżej położonych obszarów. Miąższość osadów facji powodziowej dochodzi do 2 m. W strefie powodziowej w obrębie doliny Parsęty występują niewielkie wydłużone pagórki piaszczyste - naspy powodziowe. Budują je piaski drobnoziarniste z domieszką różnoziarnistych o miąższości do 2 m.

Przymorską dolinę wód roztopowych wypełniają torfy. Osady te występują również w obrębie zagłębień i niecek wytopiskowych na wysoczyźnie, na równinie jeziornej i tarasie zalewowym w dolinie Parsęty. Użytkowanie torfów niskich na cele balneologiczne (humus borowinowy) odbywa się na złożu “Mirocice”.

Przypisy

1. ↑ Jerzy Kondracki, 1994
2. ↑ R. Stower, 1927, W. Kowalenko, 1951

Bibliografia

• mgr Elżbieta Dobracka: 6.1.1 Geomorfologia i szkic budowy geologicznej. W: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania miasta Kołobrzegu. Kołobrzeg: Stanowisko Miasta Kołobrzegu, 2001-12-04.  — Wpis zaczęrpnięty ze Opracowanie naukowe miasta, będącym załącznikiem do uchwały nr XLV/470/01 Rady Miejskiej w Kołobrzegu z dnia 4 grudnia 2001 r., która na podstawie art. 4 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o nie całkiem autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631) nie jest przedmiotem prawa autorskiego.