24675

Łukasz Gołębiowski (ur. 13 października 1773 w Pohoście krąg Płońska (obecna Białoruś), zm. 7 stycznia 1849 w Kaźmierówce przy Hrubieszowem) – jeden z pierwszych polskich etnografów (odkrywca tzw. starożytności słowiańskich natomiast zwyczajów i obyczajów ludu polskiego), partyzant kościuszkowski, bibliotekarz i reprezentant zbiorów Biblioteki Poryckiej, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Podczas insurekcji kościuszkowskiej brał wkład m.in. w bitwie przy Szczekocinami i obronie Warszawy. Po rozbiorach, w latach 1795–1818 przebywał w Porycku na Wołyniu, będąc bibliotekarzem Tadeusza Czackiego – uporządkował w owym czasie Bibliotekę Porycką i napisał Przedmowę do rejestru Biblioteki Poryckiej (1814). Od 1818 r. został czynnym członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a w pięć lat później – po przeprowadzce do Warszawy – Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. W 1827 r. został profesorem literatury w świeżo otwartym Instytucie Pedagogicznym.

Warszawskie lata Gołębiowskiego (1826–31) były w najwyższym stopniu intensywnym okresem jego pracy naukowej. Opracował wtedy i wydał m.in. najważniejszy festiwal historiografii polskiej O dziejopisach Własny, ich duchu, zaletach i wadach (1826), a oraz jedną z pierwszych książek o historii Warszawy, z opisem jej zabytków i przewodnikiem po mieście Opisanie historyczno-statystyczne miasta Warszawy (1826), a w końcu – pierwszą pracę etnograficzną w Polsce, pt. Gry i zabawy różnych stanów w kraju całym, czy też niektórych dopiero co prowincyach (1831) zaś Ubiory w Polszcze od najdawniejszych czasów aż do chwil obecnych (1830).

Po upadku powstania listopadowego został zwolniony (1833) przez władze carskie ze stanowiska sekretarza Towarzystwa Przyjaciół Nauk (za schowek funduszy Towarzystwa przedtem konfiskatą rosyjską); przeprowadził się wówczas na osiedle wiejskie, dokąd dokończył rozpoczęte prace naukowe: czterotomowy Gabinet medalów polskich i tych, które się dziejów polskich tyczą z czasów panowania Stanisława Augusta (1841–43) zaś trzytomowe Dzieje Polski (1846–48), tyczące kultury materialnej i obyczajów szlachty, mieszczaństwa i chłopów.

Źródła

• Encyklopedia PWN
• Popularna Encyklopedia Powszechna Wyd. Fogra